Эцсийн шатны өвчтэй хүнийг асрах үед гэр бүлийнхэн 'шатлан муудаж байна' гэсэн үгийг олонтаа сонсдог. Өвчний эцсийн явц шулуун зургаар доош гулсдаггүй. Ихэвчлэн хүн хэсэг хугацаанд ижил түвшинд байгаад, дараа нь нэг шатаар огцом унаж, дараа нь шинэ доод түвшинд хэсэг хугацаанд тогтдог. Тийм учраас өчигдөр өчүүхэн ярьж байсан хүн өнөөдөр өдөржингөө унтаж болно. Энэ өөрчлөлт нь асран хамгаалагч ямар нэг буруу зүйл хийсэн учраас бус, бие нь төгсгөл рүүгээ явж буй жам ёсны явц юм.
Нас барахын өмнөх үед нойр огцом нэмэгдэж, хоол ундны хэмжээ ихээхэн буурч, дуудахад үзүүлэх хариу удаашрах нь элбэг. Гар хөл нь хүйтэн болж, өнгө нь өөрчлөгдөж, амьсгал жигд бус болж, цэр буцлах (rattling) чимээ сонсогдож болно. Цаг хугацаа, газар орныг андуурах, юм харсан мэт байх нь ч ховор биш. Эдгээр өөрчлөлтийг харахад хүнд боловч ихэвчлэн өвдөлтөөс бус, биеийн үйл ажиллагаа аажмаар намжих явцын шинж тэмдэг байдаг. Эмч нар 'тайван байлгана' гэж хэлэх нь эмчилгээгээ орхиж байна гэсэн үг биш, харин таагүй шинж тэмдгийг хөнгөвчилж, үлдсэн хугацааг бага зовлонтой өнгөрүүлэхэд тусална гэсэн үг.
Асран хамгаалагчийн хийж чадах зүйл бодсоноос олон. Ам хатахаас сэргийлж байнга чийгшүүлэх, уруул дээр тосон бальзам түрхэх жижиг асаргаа том тайтгарал авчирдаг. Хоолыг хүчээр санал болгохын оронд өвчтөний хүссэн хэмжээгээр өгч, нам гүм хөгжим эсвэл танил дуу хоолойгоор хажууд нь байх нь сайн. Сонсгол (hearing) бол хамгийн сүүлд алга болдог мэдрэхүйн нэг гэж үздэг тул хариу бага байсан ч энэрэнгүй үг хэлэх нь ач холбогдолтой. Замыг нь буцааж эргүүлж чадахгүй ч, хажууд нь хамт алхсан тэр цаг та хоёр хоёуланд үлдэнэ.
Хэрэв сэтгэлээ бэлдээрэй гэж хэлсэн бол тэр хүндийг ганцаараа үүрэх албагүй. Эмчилгээний баг эсвэл асрамжийн (hospice) багаас 'одоо ямар өөрчлөлт хүлээгдэж байгаа', 'юунд анхаарах ёстой'-г тодорхой асуу. Хангалттай унтах, хоол тасалдуулахгүй байх, хэсэг ч атугай ээлжлэн орох хүн бэлдэх нь өвчтөнийг эцсээ хүртэл асрах бэлтгэлийн нэг хэсэг юм. Та аль хэдийн сайн хийж байна.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний эмчилгээг орлохгүй. Өвчтөний байдал болон асаргааны талаар эмчлэгч эмч эсвэл асрамжийн багтай заавал зөвлөлдөнө үү.