Бүдүүн гэдэсний хорт хавдрын (colon cancer) мэс засал амжилттай болж, өвчтөн гэртээ харихад ойр дотныхон ихэвчлэн нэг асуултыг тавьдаг: эмчилгээ дууссан уу, эсвэл хими эмчилгээ (chemotherapy) хэвээр үлдсэн үү? Үнэн хариулт нь — үүнийг мэс засал өөрөө бус, харин авч хассан хавдар болон тунгалгийн булчирхайг микроскопоор шинжилсэн эд эсийн шинжилгээний хариу (pathology) шийддэг. Тиймээс эцсийн үе шат болон эмчилгээний төлөвлөгөөг ихэвчлэн гэртээ харьснаас хойш нэгээс хоёр долоо хоногийн дараа давтан үзлэгээр ярилцдаг.
Үе шатыг (staging) гурван зүйлээр тогтооно: хавдар гэдэсний хананд хэр гүн нэвчсэн (T), ойролцоох тунгалгийн булчирхайд (lymph node) тархсан эсэх (N), элэг, уушги зэрэг алслагдсан эрхтэнд хүрсэн эсэх (M). Мэс заслын өмнөх дүрс оношилгоонд алслагдсан тархалт харагдаагүй ч, тунгалгийн булчирхайд тархсан эсэхийг зөвхөн мэс заслын үед авсан булчирхайг шинжилж л баталгаажуулна. Булчирхай цэвэр, ханын нэвчилт гүехэн бол ихэвчлэн эрт үе шат гэж ангилж, зөвхөн мэс заслаар эмчилгээ дуусгаж болдог.
Харин тунгалгийн булчирхайд хорт эс илэрвэл (ихэвчлэн III үе шат) дахилтын эрсдэлийг бууруулахын тулд нэмэлт хими эмчилгээ (adjuvant chemotherapy)-г санал болгодог. II үе шатанд ч хавдар том, гэдэс бөглөрсөн эсвэл цоорсон, судас, мэдрэл рүү нэвчсэн зэрэг "өндөр эрсдэлт шинж" байвал хими эмчилгээг хамт авч үздэг. Сүүлийн үед бичил хиймэл тогтворгүй байдал (MSI) зэрэг нэмэлт шинжилгээний хариуг мөн чиглэл тогтооход ашигладаг.
Гэхдээ хими эмчилгээ хийх эсэхийг зөвхөн үе шатаар механикаар шийддэггүй. Өвчтөний нас, эдгэрэлтийн хурд, биеийн ерөнхий тэнхээ, дагалдах өвчин, мөн өвчтөн болон гэр бүлийнхний хүсэл зэргийг хамтад нь харгалзана. Мэс заслын дараа их сульдсан хүний хувьд эмч нар хоол тэжээл, тэнхээг сэргээсний дараа эхлэх хугацааг тохируулах, эсвэл ачаалал багатай эм сонгох тохиолдол бий. Тиймээс үзлэгийн өмнө хэдэн асуултыг тэмдэглэж очвол тустай: тунгалгийн булчирхайд тархалт байсан уу, нэмэлт хими эмчилгээ хэрэгтэй юу, хэрэв эхэлбэл хэзээ ямар хэлбэрээр, гаж нөлөөг яаж удирдах вэ?
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Бодит үе шат болон эмчилгээний төлөвлөгөөг заавал эмчлэгч эмч нартайгаа зөвлөлдөж шийдээрэй.