Эд эсийн шинжилгээ (biopsy)-гээр хөхний хорт хавдар батлагдаад, их сургуулийн эмнэлэг рүү шилжиж, цусны шинжилгээ, CT, ясны сканнер (bone scan) гэх мэт бүх төрлийн шинжилгээг хийлгэж дуусгахад дараагийнх нь профессортой уулзах өдөр болдог. Тэр уулзалтын өмнө нойр хүрэхгүй гэж хэлдэг хүн үнэхээр олон бий. Толгойд зөвхөн асуултын тэмдэг дүүрэн байх атал юу асуухаа ч мэдэхгүй, зүгээр л бүрхэг айдас төрнө. Тэр сэтгэлийг би бүрэн ойлгож байна. Тийм учраас тэр өдөр ихэвчлэн юу ярилцдагийг урьдчилан төсөөлж байвал арай бага сандардаг.
Шинжилгээний хариугаа барьж ороход эмч ихэвчлэн дөрөв таван зүйлийг нэг дор эмхэлж тайлбарладаг. Хавдар ямар хэмжээтэй байгаа, тунгалгийн зангилаа (lymph node) болон бусад газар руу тархсан ул мөр байгаа эсэх, тэдгээрийг нэгтгэснээр шат (stage) хэд болж байгаа. Үүн дээр эд эсийн шинжилгээгээр гарсан хорт хавдрын шинж чанар буюу даавар хүлээн авагч (ER/PR) эерэг эсэх, HER2 ямар байгаа, өсөлтийн хурдыг харуулдаг Ki-67 үзүүлэлт ямар байгаа зэрэг нэмэгддэг. Энэ хослолоос хамаараад нэг л төрлийн хөхний хорт хавдар байсан ч эмчилгээний чиглэл нэлээд өөр болдог.
Дараа нь хамгийн их сонирхдог зүйл: тэгэхээр яаж эмчлэх вэ. Ихэвчлэн мэс заслыг түрүүлж хийх үү, эсвэл хими эмчилгээ (chemotherapy)-г түрүүлж хийж хавдрыг багасгасны дараа мэс засал хийх үү гэдэг чиглэлийг тогтоож өгдөг. Даавар эерэг бол мэс заслын дараа удаан хугацаагаар уудаг дааврын эмний тухай яриа гарч, HER2 эерэг бол түүнд тохирсон онилсон эмчилгээ (targeted therapy)-ний тухай яриа дагалддаг. Гэхдээ эхний уулзалтаар бүх зүйл нарийн тодорхой шийдэгдэхгүй байх үе ч бий. Нэмэлт эд эсийн шинжилгээ эсвэл нарийвчилсан шинжилгээний хариуг хүлээж байж эцсийн дүр зураг гардаг тохиолдол байдаг учраас "нэг зүйл нь хараахан гараагүй байгаа тул дараа шийдэцгээе" гэх мэт үг сонссон ч хэт их санаа зовох хэрэггүй.
Үнэндээ эмчийн өрөөнд ороход толгой цав цагаан болдог. Тийм учраас асуумаар байгаа зүйлээ урьдчилан цаасан дээр бичиж очихыг зөвлөж байна. Миний шат яг хэд болж байгаа, хорт хавдрын төрөл нь юу, мэс засал түрүүлэх үү хими эмчилгээ түрүүлэх үү, эмчилгээний хугацаа ойролцоогоор хэр удах вэ. Боломжтой бол ойр дотныхоо хүнтэй хамт орж нэг нь сонсож, нөгөө нь тэмдэглэж авбал сайн. Богино хугацаанд мэдээлэл овоо асгардаг тул ганцаараа бол ихэвчлэн талыг нь ч санахгүй өнгөрдөг юм. Ярианы бичлэгийг зөвшөөрөл авч хийдэг хүн ч бий.
Үнэндээ онош тавигдсан мөчөөс хариу сонсох өдөр хүртэлх хугацаа хамгийн харанхуй үе байдаг. Мэдээлэл байхгүй тул төсөөлөл байнга муу тал руу хэлбийнэ. Гэтэл профессортой уулзаж дуусаад гэнэтхэн сэтгэл арай тайвширлаа гэж хэлдэг хүн олон. Бүрхэг байсан зүйл тодорхой болж, хийх ажил гарч ирдэг учраас тэр. Одоо маш их айж байгаа нь зүйн хэрэг бөгөөд тэр айдсаа хүчээр дарах гэж хичээх хэрэггүй.
Энд бичсэн зүйл бол зүгээр л ерөнхий урсгал төдий бөгөөд өөрийн биеийн талаарх үнэн зөв шийдвэр, эмчилгээний шийдвэрийг эмчийн өрөөнд эмчилж буй эмчтэйгээ ярилцаж гаргах ёстой гэдгийг л санаж байвал болно.