Оношоо сонссоны дараа ихэнх хүний толгойд хамгийн түрүүнд орж ирдэг үг бол ихэвчлэн "химийн эмчилгээ" (chemotherapy) байдаг. Үс унаж, бөөлжиж, хэдэн сар зовж шаналах тэр дүр зураг. Гэтэл эмчийн өрөөнд орж суухад олон хүн өөр зүйл сонсдог: "Таны хувьд химийн эмчилгээ хийх шаардлагагүй." Хөхний хорт хавдартай (breast cancer) хүн болгон нэг замаар явдаггүй юм. Үнэнийг хэлэхэд сүүлийн үед нийт хандлага ихээхэн өөрчлөгдсөн - "бүх зүйлийг шавхан хийе" гэхээсээ илүү "энэ тодорхой хүнд яг хэрэгтэй эмчилгээг л сонгон хийе" гэсэн зүгт шилжсэн.
Хөхний хорт хавдрыг ерөнхийд нь гурван том төрөлд хуваан үздэг. Гормоны рецепторт (эстроген ба прогестерон) хариу үзүүлдэг төрөл, HER2 хэмээх уургийг хэт их үйлдвэрлэдэг төрөл, мөн гуравуулаа сөрөг гарч ирдэг гурвалсан сөрөг (triple-negative). Энэ ангилал чухал учир нь төрөл бүр өөр өөр зэвсэгт хариу үзүүлдэг. Гормон эерэг хавдар нь гормоны эсрэг эм (anti-hormone), HER2 эерэг нь чиглэсэн эмчилгээ (targeted therapy), гурвалсан сөрөг нь химийн эмчилгээнд илүү их тулгуурладаг. Тиймээс адилхан "хөхний хорт хавдар" гэлээ ч нэг хүн нэг шахмал эм, нөгөө нь тариа, өөр нэг нь бүрэн химийн эмчилгээ рүү салдаг.
Түгээмэл буруу ойлголт бол "зөвхөн 1 см-ээс доош гормон эерэг хавдар химийн эмчилгээ хийлгэдэггүй, бусад нь бүгд хийлгэдэг" гэдэг. Бодит байдал дээр тийм хурц зураасаар таслан тогтоодоггүй. Хавдар нь гормон эерэг бөгөөд тунгалгийн зангилаанд (lymph node) тархаагүй эсвэл бага тархсан үед эмч нар хавдар дээр генетик шинжилгээ (ихэвчлэн Oncotype эсвэл MammaPrint гэж нэрлэдэг) хийж дахилтын эрсдэлийн оноог (recurrence-risk score) хардаг. Хэрэв оноо бага гарвал химийн эмчилгээ нэмэх нь бараг ач холбогдолгүй гэсэн дүгнэлт гарч, олон хүн зөвхөн гормоны эсрэг эмчилгээ (anti-hormone therapy) авч химийн эмчилгээг бүрэн алгасдаг. Та цэвэршилтийн өмнө эсвэл дараа байгаа эсэх, хэдэн настай зэргээс хамаарч тайлбар бас бага зэрэг өөрчлөгддөг.
Тунгалгийн зангилаанд тархсан бол заавал химийн эмчилгээ гэдэг нь бас хуучирсан томьёо. Хэдэн зангилаанд тархсан, хавдрын хэмжээ ба зэрэглэл ямар, генетик оноо ямар вэ гэдгийг бүгдийг нь нэгтгэн дүгнэдэг. Зангилаанд бага зэрэг тархсан байсан ч эрсдэл бага гарвал химийн эмчилгээ хийхгүй байж болно; эсрэгээрээ хэд хэдэн зангилаанд тархсан бол гормон эерэг байсан ч химийн эмчилгээ зөвлөх зүг рүү хазайдаг. HER2 эерэг хавдар нь чиглэсэн эмчилгээнд маш сайн хариу үзүүлдэг тул ихэвчлэн химийн эмчилгээтэй хослуулдаг бол гурвалсан сөрөг нь харамсалтай нь гормон болон чиглэсэн эмчилгээгээр барих бариул байхгүй учир химийн эмчилгээ гол байр суурийг эзэлдэг. Гэхдээ маш жижиг, зангилаанд тархаагүй эрт үеийн гурвалсан сөрөг хавдрын хувьд эрчмийг бууруулах эсвэл хамрах хүрээг тохируулж болно.
Тиймээс "би химийн эмчилгээ хийлгэх эсэх" нь бүх шинжилгээний хариу гарсны дараа л жинхэнэ утгаараа тодорхой болдог. Биопси (biopsy) төрлийг баталгаажуулж, дүрс оношилгоо хэмжээ болон тархалтыг харуулж, шаардлагатай үед генетик шинжилгээ нэмдэг. Эмчилгээний үеэр зүгээр л толгой дохиж зөвшөөрөхөөсөө илүү "миний хувьд яагаад ингэж шийдсэн бэ?" гэдгийг алхам алхмаар асуу. Нэг асуултыг хоёр гурван удаа асуусан ч огт зүгээр. Эмчилгээний төлөвлөгөө бол таны өөрийнх чинь биеийн тухай асуудал бөгөөд та үүнийг бүрэн ойлгож байж шийдэх бүрэн эрхтэй. Асуултуудаа тэмдэглэж аваад нэг нэгээр нь шийдэх нь бас сайн арга.
Энд бичсэн зүйл бол зөвхөн ерөнхий зураглал бөгөөд бодит эмчилгээний шийдвэр нь таны өөрийн шинжилгээний тоо болон онкологичийн дүгнэлтээс хамаарна. Бүрхэг айдас гэхээсээ илүү өөрийнхөө талаарх үнэн зөв мэдээллээр ярилцах нь сэтгэлийг тань нэлээд хөнгөн болгодог. (Энэ нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээллийн зорилготой бөгөөд мэргэжлийн эмнэлгийн зөвлөгөөг орлохгүй; эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.)