Охин маань ангийнхаа хаалгыг онгойлгон дахин ороход үнэндээ би машин дотроо удтал хөдлөж чадалгүй суусан. Цусны хорт хавдар (leukemia)-ын онош тавигдсаны дараа бараг хоёр жилийн турш эмнэлэг, гэрийн хооронд явсан тэр хугацааны эцэст "одоо сургуульдаа явж болно" гэсэн хэдхэн үг ийм хүнд тусахыг би төсөөлөөгүй. Хими эмчилгээ (chemotherapy) дуусахад л бүх юм өндөрлөдөггүй юм байна. Хоёулаа толгойгоороо бол баярлах ёстой ч цээжний минь нэг булан байнга чангардаг байв. Дархлаа нь бүрэн сэргэсэн болов уу, өөрчлөгдсөн үсийг нь хараад найзууд нь юм хэлэх болов уу, нэг улирлаар хоцорсон хичээлээ гүйцэж чадах болов уу гэсэн бодлууд нэг дор давалгаалан ирэв.
\nСургуульд эргэн орохоор бэлдэхдээ хамгийн түрүүнд хийсэн зүйл бол анги даасан багш, сургуулийн эмчтэй удаан ярилцсан явдал байлаа. Уулзаж үзтэл сургуулийн зүгээс ч хэрхэн харьцахаа мэдэхгүй болгоомжилж байсан. Бид маш үнэнчээр дэлгэн ярьсан. Хүүхэд маань ямар эмчилгээ хийлгэсэн, одоо ямар байдалтай байгаа, халдвар авахад эмзэг үе байдаг учир ангид гар хөл амны өвчин (hand-foot-mouth) эсвэл салхин цэцэг (chickenpox) мэт юм гарвал урьдчилан мэдэгдээсэй гэдгийг, биеийн тамирын цагаар хүчтэй хөдөлгөөнийг бие байдлыг нь харгалзан алгасуулж болоосой гэдгийг. Хамгийн гол нь хүүхдийг маань "өвчтөн" гэж бус, зүгээр л ангийн найз нь гэж харагдаасай гэсэн хүсэлт. Тэр өдөр багш "Ээж ээ, бүү их санаа зов. Аажмаар дасч болно" гэж хэлсэн нь ямар их түшиг тулгуур болсон гэж.
\nХичээлд орсон эхний өдөр ердөө хагас өдөр л байсан. Анхнаасаа өдөржингөө сууж байвал хүүхэд ядрах нь тодорхой. Энэ нь гэнэтийн чухал зүйл болж таарав. Шунаж эхнээсээ хэвийн хуваариар хичээлд оруулаад хэдхэн хоногийн дотор бие нь муудаж дахин хичээл таслахыг эргэн тойрондоо олонтаа харсан. Бид өглөөний хичээлийг л, дараа долоо хоног нь үд хүртэл гэх мэтээр сарын турш цагийг сунгаж явлаа. Хүүхэд маань "Ээж ээ, өнөөдөр жаахан удаан байж болно" гэж өөрөө анх хэлсэн өдөр миний нүдэнд дахин нулимс эргэлдэв. Хурдыг нь хүүхдээр өөрөөр нь тогтоолгох нь зөв байжээ.
\nСанаа зовж байсан найзуудынх нь хариу үйлдэл харин ч хүүхдүүд илүү ухаалаг байсан. Хиймэл үсний оронд богино үстэйгээр очтол нэг хүүхэд "Чи богино үстэй чинь дажгүй харагдаж байна" гэж хэлжээ. Мэдээж хооронд нь болхи асуултууд ч байлаа. "Чи одоо өвдөхгүй болсон уу?", "Яагаад байнга гар угаа гэдэг юм бэ?" гэх мэт. Гэхдээ энэ нь хорон санаагаар бус зүгээр л сонирхож байгаа гэдгийг хүүхэд маань ойлгож байв. Бид гэртээ урьдчилан дадлага хийсэн. "Тийм ээ, одоо нэлээд эдгэрсэн. Гэхдээ хараахан болгоомжлох ёстой болохоор тэр юм" гэх мэтээр тайван хариулах аргыг. Бэлдсэн нэг хоёр өгүүлбэр байсан тул хүүхэд маань сандрахгүй байлаа.
\nСурлага үнэндээ хамгийн удаан сэргэсэн хэсэг нь. Удаан амарсан болохоор анхаарал төвлөрөл нь буурч, "хими эмчилгээний дараах ой тогтоолт (chemo brain)" гэж нэрлэдэг, ой санамж, төвлөрөл нь урьдынх шигээ биш үе нэг хэсэг үргэлжилсэн. Эхэндээ хүүхэд залхуу болсон гэж бодоод чангалж байснаа маш их харамссан. Сургуулиас гуйж шалгалтын цагийг бага зэрэг нэмж авах, явц нь хүнд хичээлийг хичээлийн дараа тусад нь үзүүлэх зэргээр зохицуулсан. Нэг дор бүгдийг гүйцэхийг хичээлгүй, нэг жил орчмоор урт хугацаагаар харахаар шийдсэнээр би ч, хүүхэд ч хамаагүй тайвширсан.
\nОдоо тэр хүүхэд найзуудтайгаа ттокбокки идэхээр явж, гэрийн даалгавраа хийгээгүйдээ загнуулдаг энгийн сурагч болж сайхан амьдарч байна. Эргэн харахад сургуульд эргэн орно гэдэг нь зүгээр л дахин хичээлд суух явдал бус, хүүхэд маань өөрийн өдөр тутмын амьдралаа эргүүлэн авч, "Би өвчтөн биш, зүгээр л би" гэдгээ батлах явц байсан бололтой. Хэрэв одоо ийм замын уулзвар дээр зогсож байгаа эцэг эх байвал хэт яаралгүй байж болно гэж хэлмээр байна. Гэхдээ эргэн орохын өмнө заавал эмчилгээ хийсэн эмчтэйгээ зөвлөлдөж сургуульд орох хугацаа, анхаарах зүйлсээ тодруулж, сургуультайгаа урьдчилан тохиролцоорой. Энэ нийтлэл бол нэг гэр бүлийн туршлага төдий бөгөөд хүүхэд бүрийн байдал өөр өөр тул тодорхой шийдвэрийг эмнэлгийн багтайгаа хамтран гаргаарай.