Оношлогдсон тэр өдөр хамгийн их сүйрдэг хүн нь эцэг эх байтал толгой нь "Үүнийг хүүхдэдээ яаж хэлэх вэ" гэдгээр дүүрдэг. Зарим эцэг эх амаа нээж чадахгүйн улмаас "Жоохон өвдсөн юм" гэж дүүгэлзүүлэн өнгөрөөдөг бол зарим эцэг эх цочирдох вий гэж айгаад огт хэлэхийг хойшлуулдаг. Гэвч эмнэлэг ороод гараад, үс нь уначихаад, найзуудтайгаа тоглож чадахгүй цаг уртасахад хүүхэд зөнгөөрөө мэддэг. Ямар нэг том явдал болсныг. Тэр үед насанд хүрэгчид байн байн нүдээ зайлуулж шивэгнэлдэхэд хүүхэд "Энэ бол хэлж болохгүй, аймшигтай зүйл юм байна" гэж дангаараа дүгнэчихдэг. Үнэндээ чимээгүй байх нь хүүхдийг улам ганцаардуулдаг тохиолдол олонтаа.
\nТиймээс гол нь гэнэтхэн энгийн. Хүүхэд ойлгож чадах үгээр, шударгаар, товчхон. Таван настай хүүхдэд хавдар (tumor), хими эмчилгээ (chemotherapy) гэх үгсийг бүгдийг тайлбарлах хэрэггүй. "Бие дотор чинь муу бөөгнөрөл үүссэн болохоор эмч багш чамд түүнийг арилгах эм өгнө. Тэр эм нь хүчтэй болохоор үс чинь жоохон унаж магадгүй, гэхдээ эм нь бүгд дуусахаар дахиад ургана." Энэ хэр нь хангалттай. Сургуулийн насны хүүхэд бол "хорт хавдар (cancer)" гэдэг нэрийг шууд хэлж өгсөн ч болно. Хаанаас ч сонсож болох үг тул эцэг эхийн амнаас эхлээд сонссон нь дээр. Худал хэлж болохгүй. Нэг удаа баригдсан худал тэр цагаас хойш хүүхдэд эцэг эхийн үгийг итгэхгүй болгодог.
\nХүүхдүүд үнэхээр сонирхож, айдаг зүйл нь насанд хүрэгчдийн бодлоос арай өөр. Том өвчин гэдэг үнэнээс илүүтэйгээр "Би үхэх үү?", "Би юу буруу хийгээд тэгсэн юм бэ?", "Энэ халдварладаг уу? Дүү бас өвдөх үү?" гэх зүйлс. Ялангуяа өөрийнхөө буруугаас гэж буруутгадаг хүүхэд бодсоноос олон байдаг. Дүүтэйгээ хэрэлдсэн болохоор, ногоо идээгүй болохоор, үг сонсоогүй болохоор шийтгэл хүлээж байна гэж. Тиймээс асуухаас нь өмнө эхэлж тайлж өгвөл зүйтэй. "Энэ бол чиний буруугаас болж үүссэн зүйл огт биш. Хэнд ч халдварладаггүй. Зүгээр л хааяа учиргүйгээр бие дотор үүсдэг юм." Үхлийн талаар асуувал бүү тоомжиргүйгээр "Үхэхгүй" гэж амлахаас илүүтэй "Эмч багш, ээж аав хоёр чамайг эдгээхийн тулд үнэхээр чармайж байгаа" гэж шударга бөгөөд итгэлтэйгээр хэлэх нь дээр.
\nТайлбар нэг удаагаар дуусдаггүй. Хүүхэд тэр өдөр сонссоноо бүгдийг шингээж чаддаггүй бөгөөд хэдэн өдрийн дараа санаандгүй цагт дахин асуудаг. Тэр үед залхуурахгүйгээр тухайн насанд нь тохируулан дахин хариулж өгвөл болно. Мэдрэмжийг нь ч бас хорихгүй байх нь зүйтэй. Айгаад уйлах, эмнэлэг очихыг хүсэхгүй гэж зулгаах, уурлах нь хэт байгалийн хариу үйлдэл. "Зүгээр, аймшиггүй" гэж бүтээхээс илүүтэй "Аймшигтай шүү дээ, ээж бас айж байна. Гэхдээ хамт байх болно" гэж нэг талд нь орвол хүүхэд хамаагүй тогтворждог. Зураг зурах, тоглоомоор тоглох, ном унших зэргээр хүүхэд өөрийнхөөрөө сэтгэлээ тайлах сувгийг бүү хаа.
\nАх дүү байвал тэр хүүхдийг ч бас мартаж болохгүй. Бүх гэр өвчтэй хүүхдийг тойрон эргэлдэх хооронд эрүүл ах дүү гэнэт үл үзэгдэх хүн болсон мэт мэдэрч, гэм буруу болон гомдлыг нэгэн зэрэг тээж амьдардаг. Богинохон ч гэсэн тэр хүүхдэд нөхцөл байдлыг тайлбарлаж, хоёулхнаа өнгөрүүлэх цагийг тусад нь гаргаж өгөх нь том тайтгарал болдог. Мөн эцэг эх дангаараа бүгдийг үүрэх албагүй. Эмнэлгийн хүүхдийн нийгмийн ажилтан, сэтгэл зүйн зөвлөгөө өгөх багш, үе тэнгийн өвчтэй хүүхдийн гэр бүлийн бүлгэм зэргээс тусламж авах нь сул дорой биш, харин ухаалаг хэрэг.
\nЭнэ нийтлэл нь зүгээр л ерөнхий мэдээлэл бөгөөд хүүхдийн нас, байдал, гэр бүлийн нөхцөл хүн бүрт өөр тул тодорхой зүйлийг заавал өөрийн эмч эсвэл эмнэлгийн сэтгэл зүйн зөвлөгөөний багтайгаа хамт шийдээрэй.