Хүүхэд маань цусан хорт хавдар (leukemia) оношлогдсон тэр өдрийг тод санаж байна. Хэдэн өдөр цэнхэрч хөхөрч, байнга ядарч байсан тул хөнгөн сэтгэлээр хүүхдийн эмчид очтол том эмнэлэг рүү очоорой гэж хэлэхэд хөл минь сулларсан. "Хүүхдийн цусан хорт хавдар" гэдэг үг ийм ойрхон ирнэ гэж бодоогүй. Аз болоход хүүхдийн цочмог лимфобласт лейкеми (acute lymphoblastic leukemia, ALL) бол хүүхдийн лейкемийн дотроос эмчилгээний үр дүн харьцангуй сайн гэдгийг эмч маань тайван тайлбарласан. Тэр нэг өгүүлбэрт зууралдан манай гэр бүлийн урт тэмцэл эхэлсэн юм.

\n\n

Эмчилгээ ихэвчлэн удаан үргэлжилдэг. Эхний нэг сар орчим нь намжаалт өдөөх (remission induction) гэж нэрлэгддэг — ясны чөмөг доторх хорт эсийг хурдан бууруулах эрчимт эмчилгээний үе байв. Хими эмчилгээ (chemotherapy)-г жинхэнэ ёсоор хийж эхлэхэд хүүхэд бөөлжиж, амны хөндий нь шархлаж, үс нь унасан. Дараа нь бэхжүүлэх эмчилгээ, дахин өдөөх, тэтгэх эмчилгээ (maintenance therapy) гэсэн шатууд үргэлжилсэн бөгөөд зөвхөн тэтгэх эмчилгээ нь хоёр жил орчим үргэлжилсэн. Үнэндээ энэ бүх явц богино бол хоёр жил, урт бол гурван жилээс ч хэтэрдэг. Завсар завсарт нугасны хөндийд эм тарих (intrathecal chemotherapy) ажилбар байсан бөгөөд цусны шинжилгээгээр үзүүлэлт буурвал гадагш гарч чадахгүй, тусгаарлагдсан мэт амьдрах хэрэгтэй болдог байв. Дархлаа нь ёроолдоо тулахад жижиг ханиад ч эмнэлэгт хэвтэхэд хүргэдэг тул бид үргэлж дулаан хэмжигчээ гартаа барин амьдарсан.

\n\n

Энэ урт хугацааг хоёулаа даах гэтэл эхэндээ замбараагүй байсан. Нэг нь өрөөнд наалдан суух үед нөгөө нь ажил, гэр, том хүүхдийн хооронд сандран гүйдэг байв. Тэгснээ бид ойлгосон нь — үүргийг "тодорхой" хуваахгүй бол хоёулаа сүйрнэ гэдгийг. Манайх ингэж тогтсон. Ээж нь үндсэн асрагч болж тасагт хүүхдийнхээ дэргэд байж, биеийн байдлыг өдөр бүр тэмдэглэдэг байв. Аав нь гадаад ажил хариуцлаа. Эмчилгээний төлбөр, тусгай төлбөрийн хөнгөлөлт, хүүхдийн хорт хавдрын дэмжлэгийн төсөл зэрэг захиргааны ажил, эм авах, шинжилгээний хуваарь зохицуулах зэргийг хариуцсан. Эмийн нэр, уух цагийг нэг дэвтэрт хамтад нь бичиж тэмдэглэсэн нь гэнэтийн том тус болсон. Хэн ч уншихад ойлгомжтой тул ээлж солилцох үед орхигдох зүйл байгаагүй.

\n\n

Бас мартаж болохгүй нэг хүн байсан — эрүүл том хүүхэд маань. Дүү нь өвдөхөд эцэг эхийн анхаарал бүхэлдээ тийш хошуурдаг бөгөөд тэгсээр байтал том хүүхэд чимээгүйхэн ганцаардаж эхэлдэг. Бид өвөө эмээдээ гуйж том хүүхдийн өдөр тутмын амьдралыг аль болох хэвээр хадгалахыг хичээсэн ба долоо хоногт нэг удаа юу ч болоосой том хүүхэдтэйгээ хоёулхнаа цаг өнгөрүүлдэг байв. Бяцхан өвчтөн хүүхдэдээ ч шударгаар, насанд нь тохирсон үгээр тайлбарласан. "Одоо чиний бие дотор муу эсүүд байгаа болохоор эмээр тэмцэж байгаа юм" гэх маягаар. Хүүхдүүд бодсоноос илүү сайн ойлгодог бөгөөд хааяа насанд хүрэгчдээс ч зоригтой байдаг.

\n\n

Эргэн харахад хамгийн том хүч нь нэг тасгийн эцэг эхчүүд байлаа. Анх сонсож буй эмнэлгийн нэр томьёо, гаж нөлөөг хэрхэн даван туулах, ямар нэмэлт хоол арай дөнгөж даварч өнгөрдөг зэрэг мэдээллийг номноос илүү хажуу орны ээжээс хурдан сурсан. Мөн асрагч өөрийнхөө биеийг ч анхаарах ёстой. Асарч байх явцдаа өөрөө унаж байгаагаа ч мэддэггүй. Хоёулаа нэг дор ядрахгүйн тулд бид зориуд амрах өдөр товлон ээлжлэн гэртээ очиж унтдаг байв. Одоо хүүхэд маань тэтгэх эмчилгээгээ дуусгаж, зөвхөн тогтмол хяналт шинжилгээ хийлгэн сургуульдаа явдаг болсон. Тэр энгийн сургуулийн зам хичнээн үнэтэй болохыг туулсан хүн л мэддэг.

\n\n

Энэ нийтлэл нь нэг гэр бүлийн туулсан туршлагыг нэргүйгээр эмхэтгэсэн бөгөөд эмчилгээний явц, хугацаа нь хүүхэд бүрт өөр өөр байдаг. Оношилгоо, эмчилгээтэй холбоотой зүйлийг заавал өөрийн эмчтэйгээ зөвлөлдөнө үү.