Лимфома (lymphoma) оношлогдож туяа эмчилгээний (radiation therapy) тухай яриа гарахад хамгийн түрүүнд санаанд орох асуулт нь "яг хаана тусгадаг юм бэ" гэдэг. Лимфомыг лейкеми (leukemia) шиг бүх биеэр эргэлддэг өвчин гэж мэддэг атал туяа нь тодорхой хэсгийг л онилдог тул эргэлзэх нь зүйн хэрэг. Үнэндээ сүүлийн үед лимфомын туяа эмчилгээ урьдынх шиг өргөн тусгадаггүй. Өвчин байсан газар буюу хими эмчилгээ дууссаны дараа үлдсэн эсвэл анх бөөгнөрөл байсан тунгалгийн булчирхайн (lymph node) хэсгийг гол болгон нарийн онилдог.
Үүнийг эмнэлгийн нэр томьёогоор нэвчсэн хэсгийн туяа (involved-site radiation therapy, ISRT) гэж нэрлэдэг бөгөөд шууд утгаараа лимфома нэвчсэн тэр хэсгийг л хардаг гэсэн утгатай. Урьд нь хүзүүний нэг талд өвчин байсан ч хоёр тал хүзүү, суга, цээжний дээд хэсэг хүртэл бүхэлд нь тусгадаг байсан. Ингэсээр шүлсний булчирхай, бамбай булчирхай зэрэг эрүүл газар хүртэл гэмтэж ам хатах, даавар эвдрэх хүндрэл дагалддаг байв. Одоо PET-CT болон эмчилгээний өмнөх дүрсээр голомтын байрлалыг нарийн тогтоож, тэр хүрээнд бага зэргийн зай үлдээн тусгадаг. Хүрээ багассан хэрээр гаж нөлөө ч мэдэгдэхүйц хөнгөрсөн.
Тун нь ч өвчний төрлөөс хамаарч маш ялгаатай. Ходжкины лимфома (Hodgkin lymphoma) мэт туяанд сайн хариу өгдөг тохиолдолд харьцангуй бага тунгаар ч хангалттай бөгөөд хими эмчилгээтэй хослуулан төгсгөлийн цохилт мэт ашигладаг нь олон. Эсрэгээр зөвхөн туяагаар эдгэрэхийг зорьдог зарим эрт үеийн Ходжкины бус лимфома (non-Hodgkin lymphoma), эсвэл ходоодны салст бүрхэвчид үүссэн MALT лимфома мэт нь өөр шалгуур хэрэглэдэг. Нэг зүйл тодорхой нь, ижил лимфома байсан ч хүн бүрийн хүлээн авсан хими эмчилгээний үр дүн, үлдсэн голомтоос хамаарч төлөвлөгөө өөр болдог. Хажуу орны өвчтөнтэй харьцуулан "би яагаад илүү тусгуулдаг юм бэ" гэж сэтгэл зовох шаардлагагүй.
Эмчилгээ дууссан гээд эмнэлэгтэй салах ёс гүйцэтгэсэн хэрэг биш. Харин ч мөшгих шинжилгээ (follow-up) бол гол тоглоом гэж үзэж болно. Ихэвчлэн дуусч ороод нэг хоёр сарын дотор дүрсээр хариу урвалыг шалгаж, эхний 2 жилд 3-4 сарын зайтай байнга хардаг. Лимфома дахилаа ч гэсэн эхний хэдэн жилийн дотор дохио барьдаг тохиолдол олон тул энэ үеийг нягт сахидаг. Үзлэг хийхдээ хүзүү, суга, цавины тунгалгийн булчирхайг тэмтрэн харж, цусны шинжилгээгээр ерөнхий байдлыг шалгадаг. Дүрсийг тухай бүр авахаас илүүтэй шинж тэмдэг эсвэл үзлэгийн дүгнэлт сэжигтэй үед PET-CT эсвэл CT нэмэх байдлаар явуулдаг. Дэмий олон удаа авбал туяаны цацраг л нэмэгдэхээс тус болохгүй.
3 жил орчим өнгөрч тогтворжвол зайг 6 сар, 1 жил болгон аажмаар сунгадаг. Гэхдээ энд жинхэнэ чухал зүйл нэг бий. Туяа авсан газар нэлээд хожуу үүсч болзошгүй оройтсон гаж нөлөөг тусад нь анхаарах ёстой гэдэг нь тэр. Хүзүүнд тусгасан бол хэдэн жилийн дараа бамбай булчирхайн (thyroid) үйл ажиллагаа буурч болзошгүй тул тогтмол даавар хэмжээг хардаг. Цээжинд тусгасан бол зүрх, уушги, мөн эмэгтэйчүүдийн хувьд хөхний хэсгийг удаан ажигладаг. Ийм зүйл лимфомын дахилтаас тусдаа насан туршийн зөвлөгөөний үзэл баримтлалаар авч явдаг хэсэг тул мөшгих хуваарьт сэмхэн оруулж тавих нь сайн.
Шинжилгээний өдөр ойртоход "дахилт бол яана" гэж хэдэн өдрийн өмнөөс нойргүй болдог хүн олон. Тэр сэтгэлийг бүрэн ойлгож байна. Гэсэн ч мөшгих шинжилгээ нь намайг айлгахын тулд биш, гажиг үүсэхээс өмнө түрүүлж арга хэмжээ авахын тулд зохиосон аюулгүйн тор гэдгийг санавал нэлээд дээр. Шинжилгээ хооронд шинээр тэмтрэгдэх бөөгнөрөл, шалтгаангүй халуурах эсвэл хүйтэн хөлс, жин огцом буурах өөрчлөлт харагдвал захиалгын өдрийг хүлээлгүй шууд холбогдож болно. Энд бичсэн хуваарь, тун бол ердийн урсгал л болохоор, өөрийн эмчилгээний төлөвлөгөө, эмчлэгч багийн зөвлөгөө үргэлж нэн тэргүүнд гэдгийг л бүү март.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий эмнэлгийн мэдээллийг ойлгомжтой хүргэх зорилготой бөгөөд хувь хүний оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Тодорхой шийдвэрийг заавал өөрийн эмчтэй зөвлөлдөнө үү.