Хими эмчилгээ (chemotherapy) хийлгэж байх үед хамар битүүрэх, нүүр хүндрэх мэт өмнө нь тоохгүй өнгөрөөдөг байсан шинж тэмдгүүд өөр жинтэй болдог. Тиймээс хамрын дайвар хөндийн үрэвслийн (sinusitis) мэс заслыг 'одоо биш, дараа' гэж хэлэхэд өвчтөнд хамгийн зовоож буй зүйлээ хойш тавьж байгаа мэт санагддаг. Гэвч энэ шийдвэр зөвхөн шинж тэмдгийн хүнд байдлаар тогтдоггүй. Ихэвчлэн дөрвөн өөр тэнхлэг давхцаж буй цэг дээр хугацаа нь тодорхойлогддог.
Нэгдүгээрт, цусны эсийн тоо. Хими эмчилгээ хавдрын эстэй хамт ясны чөмгийг (bone marrow) дарангуйлж, нянгаас хамгаалдаг нейтрофил (neutrophil), цус тогтооход шаардлагатай ялтас эсийг (platelet) бууруулдаг. Нейтрофил бага байх үед мэс засал хийвэл шархны хэсэг халдвар нэвтрэх зам болох эрсдэлтэй ба ялтас эс бага бол хамрын салст шиг судас ихтэй хэсэгт цус тогтоох нь хүндэрдэг. Иймд мэс заслын хугацааг 'шинж тэмдэг хамгийн хүнд өдөр' биш, 'үзүүлэлт сэргэж буй завсар' дээр тохируулан товлодог.
Хоёрдугаарт, тухайн үрэвсэл халдварын голомт болох талаараа хэр жинтэй вэ гэдэг. Цус төлжүүлэх эсийн шилжүүлэн суулгалт (hematopoietic stem cell transplantation) мэт дархлаа удаан хугацаанд суларч байдаг эмчилгээний өмнө шүд, дайвар хөндийд үлдсэн архаг үрэвслийг урьдчилан цэвэрлэх нь зүйтэй гэсэн шийдвэр гарч болно. Харин идэвхтэй халдварын шинж тод бус, эмээр хяналтад байгаа бол бие даах чадвартай болтол хүлээх нь илүү аюулгүй гэж үзэж бас болно. Ижил компьютер томографийн (CT) дүрсийг тасаг тус бүр өөр өөрөөр жинлэх шалтгаан энд оршдог.
Гуравдугаарт, хуваарь. Үлдсэн хими эмчилгээний тоо, шилжүүлэн суулгахад бэлтгэх үе шат, мэс заслын дараах эдгэрэлтэд шаардагдах хугацаа хоорондоо холбоотой. Хэдэн долоо хоногийн эдгэрэлт шаардсан мэс заслыг дараагийн бүрдлийн яг өмнө оруулбал нийт эмчилгээ хойшлох тул дарааллыг өөрчлөх нь дээр гэж үзэх тохиолдол бий. Хойшлуулна гэдэг нь заавал 'чухал биш' гэсэн үг биш, дарааллын асуудал байж болно.
Дөрөвдүгээрт, биеийн ерөнхий байдал ба мэдээ алдуулалтын (anesthesia) ачаалал. Хүлээлгийн танхимын сандал дээр хэвтмээр санагдах хэмжээний сульдаа үргэлжилж байвал энэ нь мэс заслыг хойшлуулах үндэслэл болохын зэрэгцээ, шалтгааныг тодруулахын тулд хэвтүүлэх шаардлагатай гэсэн үндэслэл ч болж чадна. Цус багадалт (anemia), шингэн алдалт, электролитийн өөрчлөлт, далд халдвар, бамбай болон бөөрний дээд булчирхайн (thyroid, adrenal) дотоод шүүрлийн асуудал давхацсан байж болно. Хэд хэдэн тасагт зэрэг хянуулж буй өвчтөний хувьд нэг тасаг нөгөөгийн гаргасан гаргалгааг эргэлзэн асуух нь ховор биш. Энэ үед хэрэгтэй зүйл нь аль тасаг зөв болохыг шүүх бус, өөр өөр дүгнэлтийг нэг дор нийлүүлэх явдал юм.
Дараагийн үзлэгийн өмнө хэдэн зүйлийг цаасан дээр буулгаж бичвэл яриа богиносдог: өдрийн аль үед хамгийн хүнд байдаг, тэр үед юу хийж байсан, биеийн халууныг хэдэн цагт хэд гарсан, сүүлийн үеийн жингийн өөрчлөлт, өдөрт уусан ус, идсэн хэмжээ, хамар нэг талдаа эсвэл хоёр талдаа битүүрч байгаа эсэх, нусны өнгө, үнэр, нүүрний өвдөлт хаана байрлаж байгаа, үнэрлэх мэдрэмжийн өөрчлөлт, сүүлийн шинжилгээнд нейтрофил, ялтас эс, гемоглобин (hemoglobin) хэрхэн өөрчлөгдсөн зэрэг. Мөн 'аль тасаг юу гэж хэлсэн'-ийг байгаагаар нь тэмдэглэвэл өөр тасагт дахин тайлбарлахад агуулга гажихгүй.
Гэхдээ хүлээхгүйгээр даруй холбоо барих ёстой шинж тэмдгүүд бий: 38 хэмээс дээш халуун, ялангуяа нейтрофил бага үеийн халуун; нүүрний нэг тал буюу нүдний эргэн тойрон хавдаж өвдөх; нүд урагш түлхэгдэх мэдрэмж, харааны өөрчлөлт буюу давхар харах; хамрын дотор хар өнгийн хатуу хальс үүсэх; зогсохгүй хамрын цус гоожилт; хүчтэй толгой өвдөх эсвэл ухаан бүрхэгших. Дархлаа суларсан үеийн дайвар хөндийн халдвар ховор боловч хурдан даамжирч болзошгүй тул өөрөө шийдэж ажиглахаас илүү эмчлэгч эмчдээ эхлээд мэдэгдэх нь аюулгүй.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Эмчилгээний дараалал, мэс заслын хугацаа нь онош, шинжилгээний үзүүлэлт, эмчилгээний үе шатнаас хамааран өөр байдаг тул заавал эмчлэгч эмчтэйгээ зөвлөлдөж шийдвэрлэнэ үү.