Эрүүл мэндийн үзлэгээр шарласан өнгөний (jaundice) үзүүлэлт өндөр, эсвэл нүдний цагаан хэсэг шарласан гэдгийг сонсож эмнэлэгт очоод цөсний сувгийн (bile duct) тал дээр асуудал сэжиглэгдэж байна гэх яриа сонсох хүн байдаг. Цөсний сувгийн хорт хавдар нь эхэн үед тодорхой шинж тэмдэггүй байгаад цөс урсах зам бөглөрснөөр хожуу илрэх нь олонтой. Тиймээс оношлох явц нэг удаад дуусдаггүй, хэд хэдэн шинжилгээг үе шаттайгаар туулдаг бөгөөд энэ явцыг анх удаа туулж буй хүний хувьд "яагаад ингэж олон удаа шинжилгээ хийдэг юм бэ" гэж бухимдаж болзошгүй.
Ихэвчлэн эхэндээ цусны шинжилгээ, хэвлийн хэт авиан, CT эсвэл MRI зэрэг дүрс шинжилгээгээр эхэлдэг. Ялангуяа цөсний суваг болон нойр булчирхайг нарийн хардаг MRCP гэх соронзон резонансын зураг нь цөсний суваг хаана, хэр зэрэг нарийссаныг харьцангуй тод харуулдаг. Энд хүртэл нь биеийн гаднаас зураг авах үе шат тул ачаалал их биш. Гэхдээ зөвхөн дүрсээр тэр нарийссан хэсэг хорт хавдраас болсон уу, эсвэл үрэвсэл, чулуу зэрэг өөр шалтгаанаас болсон уу гэдгийг 100% батлахад хэцүү тохиолдол цөөнгүй. Тэр үед дараагийн үе шат руу шилждэг.
Энд байнга гарч ирдэг нь ERCP, монголоор дурангаар буцаах замаар хийх цөс-нойр булчирхайн сувгийн зураглал юм. Нэр нь урт, хэцүү сонсогдох ч энгийнээр хэлбэл амаар дуранг арван хоёр гэдэс хүртэл оруулсны дараа цөсний суваг гэдэс рүү нээгддэг ам руу нарийн гуурс шургуулж тодосгогч бодис хийгээд рентгенээр цөсний сувгийн дотор талыг харах шинжилгээ. Бөглөрсөн газрыг шууд шалгахын зэрэгцээ шаардлагатай бол тэр газартаа цөс гадагшлахаар стент гэдэг жижиг гуурс хийж шарласан өнгийг дардаг ч бий. Онош болон эмчилгээг нэг дор хавсарч болдог нь ERCP-ийн том давуу тал. Гэхдээ унтуулгатай явуулсан ч нойр булчирхайд цочрол очиж шинжилгээний дараа нойр булчирхайн үрэвсэл (pancreatitis) үүсэж болзошгүй тул шинжилгээний дараа гэдэс өвдөх, халуурах эсэхийг эмнэлгийн баг анхааралтай ажигладаг.
Гэвч цөсний суваг нарийссаныг нүдээр харсан гэдгээрээ шууд "хорт хавдар байна" гэж тодорхой хэлж чадахгүй. Эцэст нь тэр эд нь үнэхээр хорт хавдрын эс мөн эсэхийг микроскопоор шалгах ёстой бөгөөд энэ нь яг эд эсийн шинжилгээ юм. ERCP хийх зуураа нарийссан цөсний сувгийн дотор талыг бийрээр зөөлөн маажиж эс цуглуулах арга (бийрэн эсийн шинжилгээ)-ыг хэрэглэх нь бий, эсвэл жижиг хавчуураар эдийн хэсгийг тасалж авдаг. Сүүлийн үед нарийн дуранг цөсний суваг руу шууд оруулан гэмтлийг хараад авах арга ч хэрэглэгддэг. Гэхдээ цөсний суваг асар нарийн, гүн газар тул нэг удаад хангалттай эс барихгүй явдал түгээмэл. Тиймээс эд эсийн шинжилгээ сөрөг гарсан ч дүрсний шинж хорт хавдрыг хүчтэй илэрхийлж байвал шинжилгээг дахин хийх эсвэл өөр арга нэмж баталгаажуулдаг. Нэг удаа сөрөг гарсан гэж тайвших эрт гэсэн үг.
Энэ бүх явц богино бол хэдэн хоног, урт бол хэдэн долоо хоног үргэлжилдэг тул өвчтөн болон гэр бүл нь "ер нь үр дүн хэзээ гарах юм бэ" гэж сэтгэл шаналдаг. Бүрэн ойлгомжтой. Гэхдээ цөсний сувгийн хорт хавдар байрлалаасаа хамаарч эмчилгээний чиглэл ихээхэн өөр болдог тул нарийссан газар нь элэгний зүг үү, нойр булчирхайд ойр зүг үү, эргэн тойрны судсыг нэвчсэн үү гэдгийг нямбай тооцох энэ хугацаа үнэндээ эмчилгээний төлөвлөгөөний суурь болдог. Шинжилгээний хуваарь удааширсан мэт санагдвал хариуцсан эмнэлгийн багаас одоо аль үе шатанд байгаа, дараа нь юу шалгах гэж байгааг тэр болгонд асуух нь сэтгэлд тус болдог. Шинжилгээ хооронд шарлалт хүндрэх эсвэл халуурах, жихүүдэс хүрэх дагалдвал хойшлуулалгүй шууд мэдэгдэх ёстой.
Энд бичсэн зүйл нь цөсний сувгийн хорт хавдрын оношлох явцыг ойлгоход туслах ерөнхий тайлбар төдий бөгөөд бодит шинжилгээний дараалал, арга нь хүн бүрт өөр тул дэлгэрэнгүйг заавал хариуцсан эмнэлгийн багтайгаа зөвлөлдөнө үү.