Цөсний хүүдийн мэс засал үнэндээ түгээмэл. Цөсний чулуунаас (gallstone) болж цөсний хүүдий (gallbladder) авах нь дүүргийн эмнэлэгт ч ойр ойрхон хийгддэг. Гэтэл авсан цөсний хүүдийг эд эсийн шинжилгээний өрөөнд явуулсан чинь хэдэн өдрийн дараа 'хорт хавдрын эс харагдаж байна' гэсэн мэдээ ирэх тохиолдол байдаг. Өөрөө зүгээр л чулуунаас болж мэс засал хийлгэсэн гэж бодож байсан хэрнээ. Үүнийг санамсаргүй илэрсэн цөсний хүүдийн хорт хавдар, эмнэлгийн нэр томьёогоор тохиолдлын цөсний хүүдийн хорт хавдар гэж нэрлэдэг. Ийм мэдэгдэл хүлээж авахад толгой цайрдаг. Цөсний хүүдий аль хэдийн байхгүй болсон хэрнээ хорт хавдар гэхээр бүх юм дууссан юм болов уу гэж бодогддог.
Эхлээд мэдэж авбал сэтгэл амрах нэг зүйл бий. Санамсаргүй илэрсэн цөсний хүүдийн хорт хавдар нь шинж тэмдэг гарч ирсэн цөсний хүүдийн хорт хавдраас ерөнхийдөө эрт баригдсан тохиолдол олон. Цөсний чулууны мэс заслын явцад баригдсан тул гүнзгий тархахаас өмнөх үе шат цөөнгүй гэсэн үг. Тийм учраас гарцаагүй цөхрөх зүйл биш. Гэхдээ энд ялгарах нэг гол зүйл бий, тэр нь хавдар цөсний хүүдийн ханын аль давхрага хүртэл нэвчсэн бэ гэдэг. Эмч нар T1a, T1b, T2 гэх мэтээр ярьдаг нь яг тэр нэвчилтийн гүнг (depth of invasion) илэрхийлсэн тэмдэглэгээ юм. Салст бүрхэвчид (mucosa) л бага зэрэг тогтсон маш эрт үе бол цөсний хүүдийг авсан төдийгөөр эмчилгээ дуусч ч магадгүй.
Эсрэгээрээ ханын булчингийн давхаргыг давж илүү гүн орсон бол яриа өөр болдог. Энэ тохиолдолд анхны мэс заслаар зөвхөн цөсний хүүдий авсан нь хангалтгүй байж болзошгүй тул эргэн тойрны элэгний нэг хэсэг, тунгалгийн зангилааг (lymph node) хамт авах нэмэлт мэс засал буюу дахин мэс заслыг авч үздэг. 'Аль хэдийн авчихсан хэрнээ дахиад хийнэ гэж үү' гэж бодогдох ч анх мэс засал хийхдээ зүгээр л чулуу гэж бодож орсон тул хорт хавдрын үүднээс хангалттай цэгцлэгдээгүй байж болзошгүй тул тэр юм. Тийм учраас тохиолдлын цөсний хүүдийн хорт хавдар нь анх мэс засал хийсэн газраас илүү элэг-цөс-нойр булчирхайн мэс заслын (hepatobiliary-pancreatic surgery) тасаг тусдаа, мэс заслын туршлага арвинтай том эмнэлэгт шилжин дахин үнэлүүлэх урсгал жам ёсны.
Дараагийн шийдвэрт хэрэгтэй нь нарийвчилсан шинжилгээ юм. Хэвлийн CT эсвэл MRI, зарим тохиолдолд PET шинжилгээгээр хавдар үлдсэн эсвэл өөр газар тархсан ул мөр байгаа эсэхийг хардаг. Үнэхээр чухал нь анхны мэс заслын үед гарсан эд эсийн шилэн зүсмэлийг (tissue slide) шилжсэн эмнэлэгт дахин уншуулах явдал юм. Нэг эдийг үзсэн ч эмгэг судлалын эмчээс хамаарч нэвчилтийн гүн, зүсэлтийн ирмэгийн (resection margin) байдлын тайлбар бага зэрэг өөр өөр гарч болзошгүй тул энэ дахин уншилтын үр дүн дахин мэс засал хийх эсэхийн уулзвар болдог. Өвчтөний хувьд төвөгтэй санагдсан ч энэ үйл явцыг алгасч болохгүй.
Бодитойгоор анхаарах зүйл ч бий. Анхны мэс засал хийлгэсэн эмнэлгээс эд эсийн шинжилгээний хариу, мэс заслын тэмдэглэл, боломжтой бол эд эсийн шилэн зүсмэлийг зээлэн авбал шилжсэн эмнэлэгт цаг ихээр хэмнэдэг. Цөсний хүүдийн хорт хавдар нь цагийг хэт чирэгдүүлбэл явагдаж болох өвчин тул мэдэгдэл хүлээж авсан бол нэг хоёр долоо хоногийн дотор том эмнэлгийн амбулаторид цаг авч хөдөлсөн нь дээр. Мөн хэт ганцаараа интернетийг ухаж бүү суу. Ижил цөсний хүүдийн хорт хавдар ч нэвчилтийн гүнээс хамаарч зүгээр дууссан хүн, нэмэлт эмчилгээ хэрэгтэй хүний зам огт өөр байдаг тул бусдын тохиолдол өөрийн байдалтай тохирохгүй байх нь түгээмэл.
Энд бичсэн зүйл нь ерөнхий тайлбар тул бүх хүнд яг таг тохирохгүй. Өөрийн эд эсийн шинжилгээний хариуг барьж элэг-цөс-нойр булчирхайн мэс заслын эмчид үзүүлэн өөрөө шууд тодруулах нь хамгийн зөв.