Эмчилгээ дуусч зөвхөн тогтмол үзлэг л үлдэхэд хэн ч анх дуугаа хөдөлгөдөггүй нэгэн сэдэв гэнэт байдаг. Энэ нь бэлгийн амьдрал юм. Хими эмчилгээ (chemotherapy), туяа эмчилгээ, мэс заслыг даван туулж байх хугацаанд "эхлээд амьд үлдэх нь чухал" гэсэн сэтгэл хэт давамгайлдаг тул хойш тавьдаг ч, өдөр тутмын амьдралд буцаж ирэхэд далдуур сэтгэлд тээглэдэг. Урьдын адил биш бие, эвгүйрхсэн орны харьцаа, хэнээс асуухаа ч мэдэхгүй эргэлзээ хүртэл. Үнэндээ энэ бол маш түгээмэл санаа зовнил бөгөөд огтхон ч ичих зүйл биш юм.
Эмэгтэйчүүдийн хорт хавдрын эмчилгээ биед өөрчлөлтийг нэлээд шууд үлдээдэг. Өндгөвчний (ovary) үйл ажиллагаа зогсож гэнэт цэвэршилт (menopause) ирэх нь бий, улмаар үтрээний салст нимгэрч хуурайшсанаар харьцаа өөрөө таагүй буюу хорсож болзошгүй. Туяа эмчилгээ хийлгэсэн бол үтрээ нарийсах, уян хатан чанар нь буурах нь бий. Дааврын (hormone) хэлбэлзлээс шалтгаалан бэлгийн дур хүсэл огцом буурах нь мөн зүй ёсны хариу үйлдэл юм. Үүн дээр "миний бие урьдын адил биш" гэх алдагдлын мэдрэмж, дахилтын тухай түгшүүр давхцахад сэтгэл эхлээд хаагддаг. Хамгийн чухал нь, энэ нь зориг сул, эсвэл хайр хөрсний учир биш. Зүгээр л эмчилгээ биед үлдээсэн ор мөр юм.
Сэргэлт бодсоноос чинь илүү гарт баригдахуйц аргатай. Хуурайшилт болон өвдөлтийг усанд уусдаг чийгшүүлэгч тос (lubricant) буюу үтрээний чийгшүүлэгчээр нэлээд бууруулж болох ба эмнэлгийн багтайгаа зөвлөлдвөл орон нутгийн эстроген (local estrogen) зэрэг сонголтыг ч авч үзэж болно. Хорт хавдрын төрлөөс хамаарч даавар хэрэглэх нь болгоомжтой байх тохиолдол бий тул үүнийг заавал эмчтэйгээ хамт шийдэх нь аюулгүй. Үтрээ нарийсахаас санаа зовж байвал үтрээ тэлэгч (vaginal dilator)-ийг тогтмол хэрэглэвэл тус болох ба эхэндээ танихгүй санагдаж болох ч дассаны дараа ачаалал багасдаг. Мөн хэт яаравчлахгүй байх. Заавал "харьцаа" биш ч гар бариад, тэвэрч энхрийлэх биеийн дотно харьцаанаас аажмаар сэргээж эхэлсэн ч зүгээр.
Ганцаараа зовох бус мэргэжлийн хүний тусламжийг авах нь мөн сайн сонголт юм. Эмэгтэйчүүдийн эмнэлэг буюу хорт хавдрыг даван туулагчдын эмнэлэгт ийм ярианыг өдөр бүр сонсдог. Бэлгийн эрүүл мэндийн зөвлөгөөг тусад нь авч болох ба аарцгийн ёроолын булчингийн сэргээн засалтад туслах эмчилгээний дасгал (physical therapy) өвдөлтийг намдаахад үр дүнгээ үзүүлэх нь бий. Сэтгэл улам хүндэрвэл хос хамтдаа зөвлөгөө авах нь бас нэг арга. "Ийм зүйлээр эмнэлэгт очиж болох уу" гэж бодогдож болох ч амьдралын чанар бол эргэлзээгүй эмчилгээний нэг хэсэг юм.
Гэсэн хэдий ч хамгийн том эм бол эцэстээ яриа байх шиг. Олон хос бие биеэ боддог нэрийдлээр амаа хаадаг. "Өвтгөчих вий", "дарамт болчих вий" гэсээр. Гэвч тэр чимээгүй байдал хуримтлагдвал харин ч буруу ойлголцол болдог. Нэг тал нь голуулсан мэт, нөгөө тал нь үл тоомсорлуулсан мэт мэдэрдэг. Төгс үг хайхаар хичээх хэрэггүй. "Сүүлийн үед бие минь арай өөрчлөгдсөн болохоор аажмаар дахин дотносмоор байна" гэх төдий хангалттай. Буруутгал биш, өөрийн мэдрэмж, хүслээ тайван дамжуулах, тэр л болоо. Нөгөө хүн чинь үнэндээ хэрхэн дөхөхөө мэдэхгүй ажиглаад л байсан ч байж магадгүй.
Өөрчлөлтөд дасахад цаг хугацаа шаардагдана. Зарим өдөр нэг алхам урагшилж, зарим өдөр дахин түгшинэ. Энэ бол хэвийн зүйл. Сэргэлтийн хурд хүн бүрт өөр тул хажуугийн хүнтэй бүү харьцуул, өөрийн хэмнэлээр явбал болно. Энд бичсэн зүйл бол зөвхөн ерөнхий заавар тул өөрийн бие, эмчилгээний түүхэнд тохирсон хариултыг заавал эмч буюу эмчилгээний багтайгаа шууд зөвлөлдөж олоорой. Энэ яриаг хөндөх зориг гаргасан төдийгөөрөө та сэргэлтийн хамгийн хэцүү эхний алхмыг аль хэдийн хийсэн хэрэг юм.