Өндгөвчний хорт хавдрын эмчилгээ хийлгэж байх явцад нэг мөчид эмнэлгийн багийн амнаас 'PARP дарангуйлагч' (PARP inhibitor) гэсэн үг гарч ирдэг. Анх сонсож буй хүмүүс ихэвчлэн 'тэр чинь хими эмчилгээний эм үү? Эсвэл өөр юм уу?' гэж асуудаг. Үнэндээ нэр нь арай хүндхэн харагдсан болохоос мэдэж авбал ажиллах зарчим нь нэлээд ойлгомжтой. Бидний биеийн эс ДНХ нь гэмтэхэд өөрөө засдаг бөгөөд энэ засварт туслах ажилчдын нэг нь PARP гэдэг фермент юм. PARP дарангуйлагч бол шууд утгаараа энэ ажилчны гарыг хүлдэг эм.
Тэгвэл ажилчны гарыг хүлбэл ямар сайн юм бэ. Эндээс BRCA гэдэг генийн тухай яриа гарч ирдэг. BRCA1, BRCA2 нь ДНХ том тасрахад түүнийг нарийвчлан холбож наадаг өөр нэг засварын баг бөгөөд өндгөвчний хорт хавдартай хүмүүсийн нэлээд хувь нь энэ генд гэмтэл (мутаци) агуулдаг. Хэвийн эс BRCA бүрэн бүтэн тул PARP хаагдсан ч өөр замаар засдаг бол BRCA нь гэмтсэн хорт хавдрын эс PARP хүртэл хаагдвал засах арга бүрэн алга болдог. Хоёр зам нь хоёулаа тасардаг. Эцэст нь хорт хавдрын эс гэмтсэн ДНХ-гээ тэвэрсээр өөрөө нурдаг. Үүнийг хүнд үгээр 'синтетик летал байдал' (synthetic lethality) гэж нэрлэдэг бөгөөд хоёр сул тал давхцах мөчид үхэлд хүргэдэг гэсэн утгатай.
Тиймээс хэн энэ эмийг хэрэглэх вэ гэдэг чухал болдог. Анх PARP дарангуйлагч гарч ирэхэд BRCA мутаци нь батлагдсан хүмүүст голдуу хэрэглэдэг байсан. Гэвч судалгаа хуримтлагдах тусам заавал BRCA биш ч ижил төстэй засварын согогтой (нэрлэвэл HRD гэдэг байдал) хавдар бол үр дүн өгч болохыг илрүүлсэн. Тиймээс сүүлийн үед хими эмчилгээгээр хавдрыг хангалттай багасгасны дараа дахилтыг хойшлуулах 'хадгалах эмчилгээ' (maintenance therapy) болгон хэрэглэх нь олонтаа. Нэг өвчтөн 1-р шатны эмчилгээ дуусгасныхаа дараа өдөр бүр тогтсон цагт шахмал хэлбэрээр энэ эмийг уусан бөгөөд тарилга хийлгэхээр эмнэлэгт тутамд явахгүй болсныг хамгийн их таалсан.
Мэдээж сайн тал нь ганцхан биш. Хамгийн түгээмэл нь дотор муухайрах, ядрах явдал. Уугаад эхлэхээр хоолны дуршил гэнэт буурах, эсвэл ердийнхөөс хялбар ядрах хүн нэлээд байдаг. Мөн цус багадалт (anemia) эсвэл ялтасын тоо өөрчлөгдөх зэрэг үүсч болзошгүй тул уух хугацаандаа тогтмол цусны шинжилгээ хийдэг. Ховор ч анхаарах шаардлагатай хүндрэл бас бий. Тиймээс уух явцдаа ердийнхөөс өөр шинж тэмдэг мэдрэгдвэл ганцаараа тэвчилгүй шууд эмнэлгийн багтаа хэлэх нь дээр. Тунг тохируулах буюу түр амрах төдийгөөр нэлээд хөнгөн болдог тохиолдол олон.
Дүгнэвэл PARP дарангуйлагч нь өндгөвчний хорт хавдрын эсийн 'ДНХ засварын сул тал'-ыг нарийвчлан довтолдог онилсон эмчилгээ (targeted therapy) бөгөөд BRCA мутаци буюу түүнтэй ижил согогтой хүмүүст онцгой сайн тохирдог. Тиймээс эмчилгээ эхлэхээс өмнө генийн шинжилгээгээр (genetic testing) миний хавдар ямар онцлогтойг шалгах үйл явц улам бүр чухал болж байна. Би энэ эмийн хэрэглэгч болох эсэх, хэзээ эхлэх, хэр удаан хэрэглэх нь хүн бүрд өөр тул энэ нийтлэлийг том дүр зургийг ойлгох төдийгөөр ашиглаж, тодорхой зүйлийг заавал хариуцсан эмчтэйгээ зөвлөлдөнө үү.