Хөхний хорт хавдрын (breast cancer) эмчилгээгээ дуусгасны дараа нэг хэсэгтээ сэтгэл хөнгөн боловч нэг агшинд түгшүүр огцом дээшилдэг. "Одоо бүгд дууссан уу" гэж бодсон ч жижиг өвдөлт болгонд цочирддог. Үнэндээ эмчилгээний төгсгөл бол төгсгөл биш, өөр нэг эхлэлд илүү ойр. Дахих эсэхийг ажиглаж, биеэ дахин засах урт хугацаа үлдсэн байдаг. Тиймээс тогтмол үзлэг чухал боловч "хэзээ, юуг харах вэ" гэж асуувал эргэлздэг хүн олон бий.
Ихэвчлэн эмчилгээ дууссан эхний 2-3 жил харьцангуй олон удаа эмнэлэгт ирдэг. Энэ үед дахих магадлал харьцангуй өндөр гэж үздэг учраас. Үзлэгийн зай хүн бүрт, мөн анх онош тогтоосон байдлаас хамаарч өөр өөр боловч ойролцоогоор 3-6 сар тутамд нэг удаа эмнэлэгт үзүүлж, дараа нь тогтворжих үе шатанд орвол 6 сараас 1 жилийн зайтай болох нь олонтаа. Дүрс оношилгоог ихэвчлэн нэг тал хөх үлдсэн бол тэр талын хөхний рентген зураг (mammography)-г жил бүр авч, шаардлагатай бол хэт авиаг хамт хардаг. Заавал CT эсвэл PET-ийг олон удаа авах нь сайн биш. Шинж тэмдэггүй атал бүх биеийн үзлэгийг хэтрүүлбэл харин ч шаардлагагүй цацрагийн нөлөө эсвэл худал эерэг (false positive)-ийн санаа зовнил л нэмэгдэж болох тул үзлэгийн төрөл, давтамжийг эмнэлгийн багтайгаа тааруулах нь зөв.
Гэтэл дахилтыг хамгийн түрүүнд анзаардаг нь нарийн төхөөрөмж биш, өөрөө байх нь нэлээд бий. Мэс заслын байр, хөх, суганы орчимд урьд байгаагүй бөөн зүйл тэмтрэгдэх, арьс улайж барзайх, сорвины ойролцоо хатуурах өөрчлөлт. Ийм зүйл өдөр бүр хардаг хүн л мэддэг дохио. Тархалттай холбоотойгоор нэг хэсэгт хэдэн долоо хоногоос дээш арилахгүй ясны өвдөлт, амьсгаа байнга давчдаж хуурай ханиалга удаан үргэлжлэх, ямар ч шалтгаангүй жин хасагдах эсвэл байнга ядрах мэдрэмж, толгойн өвдөлт ердийнхөөс ялгаатай зөрүүд байх зэргийг нэг удаа сэжиглэж болно.
Гэхдээ энд нэг зүйлийг заавал онцлох гэсэн юм. Дээр бичсэн шинж тэмдэг байгаа нь шууд дахилт гэсэн үг огт биш. Мөр чангарснаас үүсэх түгээмэл булчингийн өвдөлт, ханиадны төгсгөлийн ханиалга, улирал солигдох үеийн ядаргаа зэрэг нь хавьгүй түгээмэл. Гол нь "ердийн биеэс минь ялгаатай юу, тэр өөрчлөлт 2 долоо хоног орчим өнгөрсөн ч хэвээрээ юу" гэдэг. Нэг хоёр хоногт арилдаг нь ихэвчлэн санаа зовох хэрэггүй боловч хачин мэдрэмж байсаар байвал дараагийн үзлэгийг хүлээлгүй утсаар ч бай, очиж ч бай эхэлж асуу. Дэмий шуугиан тарьж байгаа юм биш үү гэж уучлал гуйх хэрэггүй. Энэ бол үзлэг хийдгийн учир юм.
Дахилтын санаа зовнилыг тээж амьдрах нь үнэхээр зүдэрдэг ажил. Гэхдээ агшин болгонд биеэ хянаж байгаа мэт амьдарвал өдөр тутмын амьдрал хэт хатуу болно. Би харин сард нэг удаа өдөр товлож тайван биеэ шалгаад ердийн үед нь зүгээр л энгийн амьдралаа амьдраач гэж хэлэх дуртай. Сайн идэж, хөнгөн ч гэсэн тогтмол хөдөлж, нойроо авах нь өөрөө эдгэрэлтийн нэг хэсэг. Үзлэгийн өдрөө хойшлуулалгүй, жижиг өөрчлөлтийг тэмдэглэж аваад эмчийн өмнө тайван дэлгээрэй.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий эмнэлгийн мэдээллийг ойлгомжтой хүргэх зорилготой бөгөөд хувь хүний оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Тодорхой шийдвэрийг заавал өөрийн эмчтэй зөвлөлдөнө үү.