Ээж нь хөхний хорт хавдар (breast cancer) тусаж байсан, эсвэл нагац эгч, эмээ хүртэл ижил өвчин туссан гэдгийг сонсвол сэтгэл цөхрөнө. Тэр үед нэг удаа санаанд орох зүйл бол BRCA генийн шинжилгээ. Анжелина Жоли энэ шинжилгээний хариуг хараад урьдчилан сэргийлэх мэс засал хийлгэсэн гэсэн мэдээний дараа нэр нь танил болсон ч "би ч бас хийлгэх үү" гэвэл хаанаас эхлэн судлахаа мэдэхгүй болдог.
BRCA1, BRCA2 нь үндсэндээ бидний биед гэмтсэн эсийг засаж, хорт хавдрыг дарах үүрэгтэй ген юм. Үүний нэгэнд өөрчлөлттэй төрвөл хөхний хорт хавдар эсвэл өндгөвчний хорт хавдар (ovarian cancer) үүсэх эрсдэл дунджаас нэлээд нэмэгддэг. Үнэндээ өөрчлөлтийг өвлөж авлаа гэхэд 100 хувь хорт хавдар тусна гэсэн үг огт биш. Эрсдэл нь л өндөрсөнө, насан туршдаа юу ч болоогүй өнгөрөх хүн ч олон бий. Зүгээр л ердийнхөөс эрт, илүү нягт ажиглах ёстой гэсэн дохио юм.
Тэгвэл удамшлын түүхтэй бол заавал шинжилгээ хийлгэх ёстой юу. Заавал тийм биш. Ихэвчлэн зөвлөдөг нь харьцангуй залуу насанд хөхний хорт хавдрын онош авсан хамаатантай, нэг тал биш хоёр талын хөхөнд хавдар үүссэн, хөхний хорт хавдар болон өндгөвчний хорт хавдар нэг хүн эсвэл нэг гэр бүлд хамт илэрсэн, бас ховор тохиолдолд эрэгтэйн хөхний хорт хавдартай гэр бүл юм. Хол хамаатан нас өндөр болоод туссан төдий бол эрсдэл тийм ч өндөр биш байж болно. Тиймээс шинжилгээнээс шууд эхлэхээс илүү удмын бичгээ дэлгээд удамшлын зөвлөгөө (genetic counseling) эхлээд авахыг зөвлөдөг.
Шинжилгээ өөрөө бодсоноос энгийн. Цус авах эсвэл амны хөндийг хөвөнгөөр хусч илгээхэд л болно. Хэцүү нь шинжилгээ биш, хариуг авсны дараа юм. Өөрчлөлт гарвал үзлэгийн давтамжийг ойртуулж, MRI нэмж, хүнээс хамаарч эм эсвэл урьдчилан сэргийлэх мэс засал хүртэл зөвлөлдөнө. Эсрэгээрээ "ач холбогдол нь тодорхойгүй өөрчлөлт" (variant of uncertain significance) гэсэн тодорхойгүй хариу гарах нь бий бөгөөд энэ нь эрсдэлийг тодорхой хэлж чадахгүй гэсэн утгатай тул дангаараа тайлбарлавал дэмий илүү түгшдэг. Тиймээс хариуг яаж хүлээж авч, дараагийн алхмыг хэрхэн төлөвлөхийг хамт нягтлах мэргэжилтэн дэргэд байх нь үнэхээр чухал.
Бас нэг онцлох зүйл бол сэтгэлийн асуудал. Сөрөг гарвал тайвширна, харин эерэг гарвал "би ч бас хэзээ нэгэн цагт" гэсэн бодолд нэг хэсэгтээ хэцүү байж болно. Гэр бүлдээ хэлэх үү гэсэн эргэлзээ ч төрнө. Тиймээс хариуг авахаасаа өмнө ямар ч хариу гарсан, дараа нь би юу хийж чадахыг урьдчилан зурах нь тус болно. Шинжилгээ бол төгсгөл биш, арчилгааны эхлэл цэг гэж бодвол сэтгэл арай хөнгөн болдог.
Дүгнэвэл удамшлын түүхтэй болгон шинжилгээ хийлгэх ёстой биш ч дээр дурдсан онцлогт хамаарах бол нэг удаа зөвлөгөө авах нь үнэ цэнэтэй. Эцэст нь гол нь "шинжилгээ хийлгэх эсэх" биш "өөрийн эрсдэлээ мэдэж урьдчилан анхаарах эсэх" юм. Бүрхэг түгшүүртэй амьдрахаас яг таг мэдэж бэлдэх нь хавьгүй баталгаатай. Гэхдээ энд бичсэн нь ерөнхий яриа бөгөөд миний хувьд шинжилгээ тохирох эсэхийг удамшлын түүхийг харсан эмчтэй шууд зөвлөлдөж тогтооно уу.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий эмнэлгийн мэдээллийг ойлгомжтой хүргэх зорилготой бөгөөд хувь хүний оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Тодорхой шийдвэрийг заавал өөрийн эмчтэй зөвлөлдөнө үү.