Мэс засал дуусч, хими эмчилгээ эсвэл туяа хүртэл бүгдийг дуусгахаар нэг даваа давсан гэж бодоход амархан. Гэтэл дааврын хүлээн авагч эерэг (hormone receptor-positive) хөхний хорт хавдар бол тэндээ дуусахгүй, харин жинхэнэ урт тэмцэл дөнгөж эхэлсэн хэрэг. Өдөр бүр нэг шахмал, уртдаа 10 жил. Анх энэ яриаг сонсоход "5 жил үү? 10 жил үү?" гэж эргэн асуумаар болдог тэр аргагүй байдлыг туулсан хүн л мэднэ. Дааврын эсрэг эмчилгээ нь дахилтын эрсдэлийг мэдэгдэхүйц бууруулдаг тодорхой үр дүнтэй боловч асуудал нь тэр урт хугацааг хэрхэн тэвчих вэ гэдэгт байна.
Эм нь ерөнхийдөө хоёр салаа болж хуваагддаг. Цэвэршилтийн өмнө бол ихэвчлэн тамоксифен (tamoxifen) төрлийг, цэвэршилтийн дараа бол ароматазын дарангуйлагч (aromatase inhibitor, летрозол, анастрозол, экземестан гэх мэт)-ийг хэрэглэдэг. Хоёр нь ажиллах зарчмаараа өөр учраас дагалдах эвгүй байдал ч бага зэрэг ялгаатай. Тамоксифен нь нүүр гэнэт халуу оргих (нүүр улайх), хүйтэн хөлс гарах, үтрээний ялгадасны өөрчлөлт түгээмэл бөгөөд ховор боловч умайн салст зузаарах эсвэл хөлний венд цусны бүлэн үүсэж болзошгүй тул нэг тал нь хавдах, эсвэл тахим татах мэт өвдвөл зүгээр өнгөрөөж болохгүй. Ароматазын дарангуйлагч нь үе хөшиж бачуурах өвдөлт, мөн яс сулрах ясны сийрэгжилт (osteoporosis) хамгийн төвөгтэй. Өглөө босоход хуруу нь тэнийхгүй, эсвэл шат уруудахад өвдөг нь жихүүцэж "би яалаа гэхэд ийм болчихов уу" гэж гутрах хүн олон.
Тэвчиж үзвэл гаж нөлөө бол гар хумхин тэвчих зүйл биш, нэлээд зохицуулж болох хэсэг олон бий. Нүүр улайхад кофейн, халуун ногоотой хоол, халуун шөл багасгаж, нимгэн хувцас давхарлан өмсөж тэр болгонд тайлах маягаар даван туулбал нэлээд дээрддэг. Үений өвдөлт гэнэтхэн зүгээр байх үед илүү хүчтэй болдог. Хүчдэхгүй хэмжээнд хөнгөн алхаж, сунгалт эсвэл усан доорх дасгалаар биеэ байнга хөдөлгөвөл хөших нь удааширдаг. Ясны эрүүл мэндэд кальци, D витамин авах боловч тогтмол ясны нягтралын шинжилгээгээр түвшинг ажиглах нь гол. Шаардлагатай бол эмнэлгийн баг яс бэхжүүлэх эмийг тусад нь зөвлөх ч бий.
Үнэндээ хамгийн амархан эвдэрдэг нь бие биш, харин сэтгэл. Өдөр бүр эм залгих болгондоо "би өвчтөн байсан шүү дээ" гэж сануулагдах тэр мэдрэмж, төгсгөл нь харагдахгүй гэх бухимдал. Тэгсээр байгаад эмээ нэг хоёр удаа алгасаад чимээгүйхэн уухгүй болох тохиолдол ч гарна. Статистикаар ч дунд нь эмээ зогсоодог хүн цөөнгүй. Гэтэл дааврын эсрэг эмчилгээ тогтмол гүйцэлдүүлж байж үр дүнгээ өгдөг. Гаж нөлөө хэт хүнд бол ганцаараа шийдэж эмээ бүү зогсоо, заавал хариуцсан эмчтэйгээ зөвлөлдье. Адил төрөл дотор өөр эмээр солих, эсвэл түр амарч байгаад үргэлжлүүлэх маягаар тохируулах боломж тодорхой бий.
Бас энэ зүйлийг заавал хэлмээр байна, гаж нөлөөг "ер нь бүгд ийм байдаг учраас тэвчих ёстой" гэж ганцаараа тэврэхгүй байгаасай. Эмчилгээний өрөөнд "үе өвдөж байна", "нойр хүрэхгүй байна", "сэтгэл санаа улам уруу татагдаж байна" гэх мэт үгийг тодорхой гаргаж байж эмнэлгийн баг ч гар хүрч чадна. Адил нөхцөлд байгаа хүмүүсийн уулзалт эсвэл өвчтөний хамт олонд "бүгд тэгдэг гэнэ лээ" гэх нэг үгэнд тайтгардаг хүн ч олон. Уртаар нь харвал энэ эм намайг зовоохыг хүсэж буй биш, харин дахилт гэх илүү том эрсдэлээс хамгаалах хамтрагч мөн.
Энд бичсэн нь зөвхөн ерөнхий мэдээлэл тул миний биеийн байдал, эмийн тохируулгыг эцэст нь эмчилгээний өрөөнд хариуцсан эмчтэйгээ хамт тогтоох нь зөв.