Уушгины хорт хавдартай (lung cancer) гэдгээ сонсоход тархи цав хийдэг. Гэхдээ тэр цочролын дунд ч эмч нар бараг үргэлж нэг зүйлийг хэлдэг: "Та одоо ч гэсэн тамхинаасаа заавал гарах хэрэгтэй." Олон хүн эсэргүүцэн асуудаг: хорт хавдар аль хэдийн үүсчихсэн байхад тамхинаас гарах ямар хэрэг байна, оройтсон биш үү гэж. Эхлээд дүгнэлтийг нь хэлье. Оройтоогүй. Онош тавигдсан мөчид гарсан ч, эмчилгээ эхлэхийн зэрэгцээ гарсан ч, тэр сонголт нь цаашид эмчилгээ хэр сайн нөлөөлж, бие хэр тэсвэрлэхэд нэлээд том нөлөө үзүүлдэг.
Яагаад вэ? Тамхины утаан дахь бодисууд цусны судсыг (blood vessels) нарийсгаж, эд эс рүү хүчилтөрөгч хүрэхэд саад болдог. Мэс засал (surgery) хийлгэх гэж байгаа хүний хувьд энэ нь нөхөн сэргэлтийн хурдтай шууд холбоотой. Тамхиа татсаар байж мэс заслын ширээн дээр гарвал шарх удаан эдгэж, мэс заслын хэсэгт үрэвсэл, уушгины хатгалгаа (pneumonia) зэрэг хүндрэл нэмэгдэх магадлал өсдөг. Эсрэгээрээ, мэс заслаас хэдхэн долоо хоногийн өмнөөс ч гэсэн гарчихвал мэдээ алдуулалтаас (anesthesia) сэргэх, уушгины үйл ажиллагаа сэргэх явц нэлээд хялбар болдог. Бодит байдал дээр хийж үзээд "амьсгалах ингэж хялбар болно гэж бодоогүй" гэж хэлдэг хүн цөөнгүй.
Туяа эмчилгээ (radiation therapy) болон хими эмчилгээ (chemotherapy) хийлгэж байгаа тохиолдолд ч ялгаагүй. Тамхиа татсаар байвал эмчилгээний хариу урвал буурч, ижил эм хэрэглэсэн ч үр нөлөө нь багасах хандлагатай гэж мэдээлдэг. Үүн дээр нэмээд амны хөндий шархлах, улаан хоолой (esophagus) гашуун өвдөх зэрэг гаж нөлөө илүү хүчтэй илрэх нь бий. Дархлааны эмчилгээ (immunotherapy) шиг харьцангуй шинэ эмчилгээнүүд ч тамхинаас гарсан хүмүүст үр дүн нь илүү тогтвортой байдаг гэсэн нотолгоо хуримтлагдсаар байна. Товчоор хэлбэл, тамхинаас гарах гэдэг ганц үйлдэл эмчилгээний ашиг алдагдлыг өөрчилдөг гэж хэлэхэд хэтрүүлэг болохгүй.
Дахилт (recurrence) болон хоёр дахь хавдрын тухай ч орхиж болохгүй. Нэг удаа эмчилгээгээ амжилттай дуусгасан ч тамхиа дахин эхэлбэл уушги, төвөнх (larynx), улаан хоолой (esophagus) талд шинэ хавдар үүсэх эрсдэл дахин өсдөг. Хүчээр давсан давааг өөрийн гараар дахин бий болгож байгаа хэрэг. Тийм учраас эмчилгээ дууссаны дараа ч тамхинаас гарсан хэвээр байх нь маш чухал. Үнэндээ оношийн цочрол нь эсрэгээрээ тамхинаас гарах хамгийн сайн боломж болж хувирдаг. Насан туршдаа гарч чадаагүй хүн ганц оношоор шууд гарах нь бодсоноос ч их тохиолддог.
Ганцаараа зөвхөн хүсэл зоригоор тэсвэрлэхэд хэцүү бол тусламж авч болно. Никотины наах эм (nicotine patch), бохь зэрэг туслах хэрэгсэл, тамхинаас гарах зөвлөгөөний хөтөлбөр, эмнэлгийн тамхинаас гарах эмнэлэг (cessation clinic) хүртэл гар сунгах газар олон бий. Эмчдээ "тамхинаасаа гарах гэсэн боловч дахин дахин нурж байна" гэж шударгаар хэлэх нь ч өөрөө зам нээдэг. Гэм буруугаа мэдрэх хэрэггүй. Чухал нь өчигдөр биш, өнөөдрөөс эхлэх явдал. Ганц ширхэг ч гэсэн багасгаж, нэг өдөр ч гэсэн илүү холдох нь бүгд биед тус болно.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээллийг эмхэтгэсэн зүйл тул өөрийн нөхцөл байдалд яг тохирох шийдвэрийг заавал өөрийн эмчтэйгээ зөвлөлдөж тогтоогоорой.