Хөхний хорт хавдрын мэс заслын үед суганы тунгалагийн зангилаа (lymph nodes)-г хамт авсан бол тэр талын гар хавагнаж лимфийн хаван (lymphedema) үүсэж болно. Тунгалагийн шингэн зайлах зам багассанаар гар, гарт шингэн хуримтлагдах үзэгдэл бөгөөд мэс заслын дараа шууд гарч болох ба хэдэн жилийн дараа аяндаа эхэлж ч болно. Бүрэн алга болдог өвчин гэхээсээ илүү сайн удирдан хамт амьдрах архаг байдалд (chronic condition) ойр.
Хамгийн түрүүнд эзэмших ёстой зүйл бол эхний шинж тэмдгийг анзаарах явдал юм. Бөгж, цаг урьдынхаас чанга болсон, гар хүндэрч жигнэх, ханцуйны мөр удаан үлддэг бол нэг удаа сэжиглэх нь зүйтэй. Хоёр гарын тойргийг хэмжих туузаар (tape) ижил байрлалд хааяа хэмжиж тавьвал өөрчлөлтийг харьцуулахад хялбар. Хаван эхэлж байна гэж бодоход хурдан хариу үйлдэл хийх тусам арчилахад амар тул тодорхойгүй байсан ч эмчдээ үзүүлэх нь дээр.
Өдөр тутамд тэр гарыг хэт ачаалахгүй, гэхдээ огт хэрэглэхгүй байхгүй тэнцвэр чухал. Хүнд уут зөвхөн мэс засал хийсэн талаараа барих, эсвэл нэг байрлалд удаан дарах зүйлээс зайлсхийх нь зүйтэй. Эсрэгээрээ гарыг бүрэн хөдөлгөөнгүй болговол цусны эргэлт удаашрах тул хөнгөн суналт (stretch) эсвэл мөрөө аажуу эргүүлэх хөдөлгөөнөөр байнга хөдөлгөж өгье. Хэт хүчтэй дасгалаас илүү тохиромжтой үйл ажиллагааг тогтмол хийх нь тунгалагийн урсгалд тустай.
Арьс арчлах нь гэнэтийн том үүрэг гүйцэтгэдэг. Хавантай гар жижиг шархнаас ч халдвар авахад амархан тул зүсэгдэх, түлэгдэхээс болгоомжилж чийгшүүлэлтийг сайн хийнэ. Аяга таваг угаах, цэцэрлэгт ажиллахдаа бээлий өмсөх, шумуул хазсан газраа маажихгүй байх нь л эрсдэлийг нэлээд бууруулдаг. Цус авах, цусны даралт хэмжихийг боломжтой бол эсрэг гараас хийлгэхээр урьдчилан хэлж тохиролцох нь бас нэг арга.
Хаван санаа зовоож байвал гарыг зүрхнээс жаахан өндөр өргөж амраах ба эмч зөвлөвөл шахалтын ханцуй (compression sleeve) өмсөнө. Шахалтын хүч тохирохгүй ханцуйг өөрийн дураар өмсвөл эсрэгээрээ эвгүй байж болзошгүй тул эхэндээ мэргэжилтэн хэмжиж тааруулах нь аюулгүй. Тунгалагийн массаж буюу гар аргаар тунгалаг зайлуулах арга (manual lymphatic drainage) ч тустай боловч зөв хийж байж үр дүнтэй тул сургалтанд хамрагдсан эмчилгээчний (therapist) удирдамжаар хийх нь дээр.
Онгоцоор нисэх, халуун цаг агаар, саун зэрэг хаван өдөөдөг нөхцөлд урьдчилан ханцуйгаа авч, ус хангалттай уух байдлаар бэлдвэл нэлээд дээр. Гэнэт гар улайж халуу оргих, биеийн халуун нэмэгдэх, өвдөлт хүндрэвэл энгийн хаван биш халдвар байж болзошгүй тул хойшлуулалгүй эмчид үзүүлэх хэрэгтэй. Энгийн үед хэт айлгүй, гарынхаа байдлыг сайн ажиглах нэг зуршил л байвал өдөр тутмын амьдрал хангалттай хадгалагдана.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээллийг хүргэх зорилготой бөгөөд хувь хүний оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Шахалтын эмчилгээ, дасгал, шинж тэмдэгт хариу үйлдэл хийх шийдвэрийг заавал өөрийн эмчтэй зөвлөлдөж гаргана уу.