Гэр бүлийн гишүүн «уушгины хорт хавдар (lung cancer), 3-р үе шат, тунгалагийн зангилаанд (lymph node) тархсан, мэс засал (surgery) хийх боломжгүй» гэсэн тайлбар авч ирсэн өдөр гэрт хамгийн түрүүнд сонсогддог өгүүлбэр нь эмчилгээний нэр биш, харин «Би хими эмчилгээ (chemotherapy) хийлгэхгүй» гэсэн татгалзал байдаг. Ялангуяа эцэг эх, ах дүүгийнхээ эмчилгээг хажуугаас нь харсан хүн энэ шийдвэрт хурдан хүрдэг. Энэ үед ятгах хэл биш, тухайн шийдвэр яг ямар асуултуудаас бүрдэж байгааг салгаж харах нь тустай.
Эхний салаа нь «мэс засал хийх боломжгүй» гэдгийн хүрээ юм. Ижил 3-р үе шат ч нэг төрлийн байдал биш. Хавдрын байрлал, тунгалагийн зангилааны тархалт нэг талдаа байна уу эсвэл дунд цээж (mediastinum) руу дамжсан уу, уушгины үйл ажиллагаа, өдөр тутмын идэвх зэргээс хамааран зөвлөмж өөрчлөгддөг. Тиймээс энэ тайлбар нь ихэвчлэн «одоогийн байдлаар тайрч авах нь ашгаас илүү дарамттай байж болзошгүй» гэсэн утгатай бөгөөд эдгэрэлтийг зорьсон эмчилгээ огт байхгүй гэсэн үг биш. Орон нутгийн тархалттай (locally advanced) тохиолдолд хими эмчилгээг туяа эмчилгээтэй (radiotherapy) хослуулж, дараа нь дархлаа эмчилгээгээр (immunotherapy) үргэлжлүүлэх арга өргөн хэрэглэгддэг бөгөөд зарим тохиолдолд эмийн эмчилгээний дараа мэс заслын боломжийг дахин үнэлдэг. Аль хослол боломжтойг эд эсийн төрөл (histology), генийн мутацийн шинжилгээ (genetic mutation test), PD-L1 зэрэг шинжилгээний хариу бүрэн гарсны дараа тодорхойлдог тул хариу ирэхээс өмнөх шийдвэр нь мэдээллийн зөвхөн хагастай шийдвэр байж болно.
Хоёр дахь салаа нь эмчилгээний зорилго. Эдгэрэлтийг зорьсон эмчилгээ, шинж тэмдгийг хөнгөвчилж хугацаа авахыг зорьсон эмчилгээ хоёр нь тэвчих шаардлагатай гаж нөлөөний хэмжээгээрээ ч, тэвчих шалтгаанаараа ч ялгаатай. Эмчийн өрөөнд «энэ төлөвлөгөөний зорилго эдгэрэлт үү, хяналт уу?» гэж шууд асуувал цаашдын яриа ихээхэн цэгцэрдэг.
Гурав дахь салаа нь дурсамж. Гэр бүлийн хараад өнгөрсөн эмчилгээ нь өөр үе шат, өөр эм, өөр цаг үеийн түүх байж болно. Уушгины хорт хавдарт хэрэглэгддэг эмийн сонголт өргөжиж, дотор муухайрах, бөөлжих, цусны цагаан эсийн бууралт, өвдөлт, амьсгаадалтыг хянах дэмжих эмчилгээ (supportive care) ч хамт өөрчлөгдсөн. Гэвч хүн бүрийн хариу урвал өөр байдаг тул «энэ удаад амархан байх болно» гэсэн амлалт биш, хүлээгдэж буй гаж нөлөөний төрөл, давтамж, түүнд бэлдэх арга замыг тодорхой асуух нь бодитой.
Дөрөв дэх салаа нь эргэж болох оролдлого мөн эсэх. Эмчилгээ эхэлсэн бол заавал төгсгөл хүртэл явах гэрээ биш. Хэдэн курсийн дараа, ямар шалгуураар үнэлэх, тун бууруулах эсвэл зогсоох боломжтой эсэх, зогсоовол ямар асаргаа үргэлжлэхийг урьдчилан тохирвол шийдвэрийн бүх ачаа нэг дор дардаггүй. Идэвхтэй эмчилгээ хийлгэхгүй гэж шийдэх нь ч «юу ч хийхгүй» гэсэн үг биш — шинж тэмдгийн хяналт, хөнгөвчлөх тусламж (palliative care)-ыг төвд тавьсан нэг төлөвлөгөө болгож болно.
Дараагийн үзлэгийн өмнө дараах зүйлийг цэгцлэх нь тустай: эд эсийн, генийн болон маркерын шинжилгээний хариу бүгд гарсан эсэх, үе шатын тэмдэглэгээ юу болох; санал болгож буй сонголт тус бүрийн зорилго, үргэлжлэх хугацаа, курсийн тоо; түгээмэл гаж нөлөө болон өдөр тутмын амьдрал, ажлаа хэр хэмжээгээр авч явах боломж; эмчилгээ хийлгэхгүй бол хүлээгдэх явц, тэр үед авч болох шинж тэмдгийн хяналт; зогсоох, өөрчлөх шалгуур; мөн өвчтөн хамгийн ихээр юунаас эмээж байгаа нь — өвдөлт үү, гэр бүлдээ ачаа болох уу, эмнэлэгт хүлэгдэх цаг уу — ялгаатай айдас өөр бэлтгэл шаарддаг. Санхүү, асаргааны дарамтыг эмнэлгийн нийгмийн ажилтан, хөнгөвчлөх тусламжийн багтай хамт ярилцаж болно.
Шийдвэр хараахан гараагүй байсан ч амьсгаадалт хурдан ихсэх, цустай цэр гарах, нүүр, хүзүү, гар хавагнаж судас товойх, хянагдахгүй өвдөлт эсвэл халуурах тохиолдолд хугацаа хүлээлгүй эмнэлгийн багт мэдэгдэх нь зүйтэй. Эцэст нь, шийдвэрийг гаргах эрх өвчтөнд өөрт нь байдаг бөгөөд гэр бүлийн үүрэг нь албадах биш, мэдээллийн цоорхойг нөхөж, аль ч замыг сонгосон асаргаа үргэлжилнэ гэдгийг батлан харуулахад ойр байдаг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Шийдвэрээ эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.