Хими эмчилгээ (chemotherapy) болон туяа эмчилгээг (radiation therapy) хамт авч дуусгасны дараа, сүүлчийн эмчилгээний өдрөөс илүү урт мэт санагддаг зүйл бол дараа нь үргэлжлэх шинжилгээний хуваарь юм. «Хавдар ихээхэн жижгэрсэн» гэсэн сайхан үг, «хэдэн сарын дараа дахин нэг удаа авъя» гэсэн үг хоёр нэг өгүүлбэрт хамт орж ирэхэд тайвшрал, санаа зовнил хоёр зэрэг мэдрэгддэг. Эмчилгээний өмнө, явцад, дараа гэж жилдээ гурав, дөрвөн удаа PET-CT хийлгэвэл «ийм олон удаа цацраг тусгаад зүгээр юү» гэж бодогдох нь зүй ёсны хэрэг.
Эхлээд нэг зүйлийг ялгаж ойлговол сэтгэл амардаг. Эмчилгээнд хэрэглэдэг цацраг, шинжилгээнд хэрэглэдэг цацраг хоёр хэмжих нэгжээсээ эхлээд өөр. Туяа эмчилгээг грэй (Gy) гэсэн нэгжээр, хавдартай хэсэгт төвлөрүүлж, олон удаа хуваан өгдөг. Харин CT, PET зэрэг шинжилгээг миллизиверт (mSv) гэсэн нэгжээр илэрхийлдэг бөгөөд бүх биеийг нимгэхэн дайран өнгөрөх хэмжээний тун байдаг. Энэ хоёр тоо зорилго, аргаараа өөр тул хооронд нь нэмж, зэрэгцүүлж харьцуулах боломжгүй. 6 долоо хоног туяа эмчилгээ авсан хүн нэг удаа шинжилгээ хийлгэлээ гээд эмчилгээний тун дээр шууд нэмэгддэггүй.
Нэг удаагийн PET-CT-ийн тун гэдэг нь биед орж буй цацраг идэвхт бэлдмэл (ихэвчлэн FDG) болон хамт хийгддэг CT хоёрын нийлбэр юм. Тухайн байгууллагын протокол, зураг авах хүрээ, биеийн хэмжээ, бага тунтай CT хэрэглэж байгаа эсэхээс шалтгаалж зөрүү нь их боловч, бүтэн биеийн FDG PET-CT-ийг ерөнхийдөө нэг удаад 10-25 mSv орчим гэж ярьдаг. Бид юу ч хийхгүй байхад хөрс, сансрын туяа, хоол хүнснээс жилд хэдэн миллизиверт хүлээж авдагтай харьцуулбал бага тун биш ч, «хэдэн удаагаас хэтэрч болохгүй» гэсэн тогтсон хязгаар бас байдаггүй.
Оношилгооны цацрагийг зохицуулах хоёр зарчим бий. Нэг нь «энэ шинжилгээ үнэхээр шаардлагатай юу» гэдгийг эхэлж жинлэх, нөгөө нь «шаардлагатай бол аль болох бага тунгаар авах». Хуримтлагдсан тунгийн эрсдэлийг тодорхой үр дүн биш, магадлалаар ярьдаг ба тэр магадлалыг эмчилгээний чиглэлийг өөрчлөх мэдээллийн ашигтай харьцуулж үздэг. Мэс засал хийх эсэх, үлдэгдэл хавдар байгаа эсэхийг шийдэх шинжилгээ бол ихэвчлэн ашиг нь давамгайлдаг.
«Үлдсэн бол мэс засал» гэж байсан яриа «жаахан хүлээгээд дахин авъя» болж өөрчлөгдөх бас нэг шалтгаан бий. Хими, туяа эмчилгээ авсан хэсэгт эмчилгээ дууссаны дараа ч хэсэг хугацаанд үрэвсэл, эдгэрэлтийн үйл явц үргэлжилдэг бол FDG нь зөвхөн хавдрын эс биш, идэвхтэй солилцоотой үрэвсэлт эдэд бас хуримтлагддаг. Иймд эмчилгээ дуусмагц авбал үлдэгдэл хавдар ба эмчилгээний ул мөр хоёр дэлгэц дээр төстэй харагдаж болно. Толгой, хүзүүний хавдрын үед хариу урвалыг үнэлэх зургийг эмчилгээ дууссанаас хойш хэдэн сарын завсарлага өгч авдаг нь ийм учиртай. Шууд мэс засал руу оролгүй хүлээх сонголт нь «зүгээр л юу ч хийхгүй байх» гэсэн үг биш. Гэхдээ ямар үед юу харахыг үе шат, эмчилгээний хариу урвалаас хамааран эмнэлгийн баг шийддэг.
Шинжилгээний дараа гэртээ хийх арчилгаа нь бодсоноос хялбар. Биед орсон FDG-ийн хагас задралын хугацаа хоёр цаг ч хүрэхгүй тул хугацаа өнгөрөхөд хурдан буурч, ихэнх нь шээсээр гадагшилдаг. Иймд эсрэг заалтгүй бол шинжилгээний өдөр хангалттай ус уух, шээсээ ойр ойрхон гаргах нь хамгийн бодит арга. Шинжилгээний дараа хэдэн цагийн турш нярай, бага насны хүүхэд, жирэмсэн хүнтэй удаан ойр байхаас зайлсхийхийг зөвлөдөг газар олон бий; хөхүүл эх эсвэл бага насны хүүхэд асардаг бол шинжилгээний өмнө урьдчилан хэлэх нь зүйтэй. Тодорхой хугацаа, аргыг шинжилгээ хийлгэсэн газрынхаа зааврын дагуу баримтална. Маргаашаас нь ерөнхийдөө хэвийн амьдралдаа буцаж болно.
Харин заавал хийх шаардлагагүй зүйл ч бий. Цацрагийг «хоргүйжүүлнэ» гэх хүнс, өндөр тунгийн антиоксидант нэмэлт бүтээгдэхүүн нь хүлээж авсан тунг буцаана гэсэн тодорхой нотолгоогүй бөгөөд эмчилгээний явцад буюу дараахан бол эмтэй харилцан үйлчлэлийг нь шалгах шаардлагатай тохиолдол ч гардаг. Үнэн хэрэгтээ шинжилгээний нарийвчлалд чухал нөлөөтэй зүйл бол өлөн байх заавар, цусан дахь сахарын хяналт, шинжилгээний өмнөхөн хүнд дасгал хийхгүй байх зэрэг энгийн бэлтгэл юм.
Асран хамгаалагчийн зүгээс урьдчилан бэлдвэл дараагийн үзлэг хялбар болно. Шинжилгээний огноо, төрлийг (PET-CT, тодосгогчтой CT, MRI аль нь болохыг) нэг мөрөөр тэмдэглэж явбал өөр эмнэлгүүдээр явахад давхардсан зураг авахаас сэргийлнэ; зургийн диск, хариу дүгнэлтийг цуглуулж хадгалбал өөр газар дахин авах шаардлагагүй болох тохиолдол гардаг. Үзлэгийн өрөөнд «энэ шинжилгээгээр ямар шийдвэр гаргах вэ», «энэ асуултад хариулж чадах өөр шинжилгээ (MRI, хэт авиан, тодосгогчтой CT) байна уу», «цаашид хяналтын шинжилгээний хоорондох завсар хэр байх вэ» гэсэн гурван асуулт асуухад ихэнх эргэлзээ цэгцэрдэг. Хариу сонсох үзлэгт хамт очиж чадаагүй бол асуултаа гурван мөрөөр бичиж урьдчилан илгээх нь бас нэг арга.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Шинжилгээний давтамж, завсар, тунгийн талаарх шийдвэр нь үе шат, эмчилгээний явц, зураг авах аргаас хамаарч өөр өөр байдаг тул заавал эмчлэгч эмчтэйгээ зөвлөлдөж шийдээрэй.