Бүдүүн гэдэс, ходоод болон хэвлийн бусад эрхтэнд мэс засал хийлгээд эдгэрэлт сайн явж эхэлмэгц ихэвчлэн нэг асуулт гарч ирдэг: хэзээнээс ажиллаж болох вэ? Ялангуяа жолоо барих, хүргэлт хийх, барилга, мал аж ахуй зэрэг биеийн хүч шаардсан ажил хийдэг хүмүүст амралтын хугацаа шууд орлоготой холбоотой тул сэтгэл яардаг. Гэвч бүх хүнд адилхан тохирох ганц огноо гэж байхгүй. Мэс заслын хэмжээ (нээлттэй эсвэл лапароскоп/робот), зүслэгийн байрлал ба урт, стома (stoma) байгаа эсэх, нас, дагалдах өвчин, хүндрэл гарсан эсэх, хамгийн гол нь ямар ажил хийдэг зэргээс шалтгаална.
Эхлээд ойлгох нэг зүйл бол мэс заслын шарх нэг давхарга биш гэдэг. Гаднах арьс ихэвчлэн 1-2 долоо хоногт битүүрч харагддаг ба арьсны цавуу эсвэл шимэгддэг оёдол хугацаа өнгөрөхөд өөрөө унадаг буюу уусдаг. Гэхдээ хэвлий дотор жинхэнэ ачааллыг үүрдэг давхарга нь арьс биш, харин фасци (fascia) хэмээх бөх нимгэн бүрхүүл юм. Фасци анхны бат бөх байдалдаа ойртоход хэдэн долоо хоногоос хэдэн сар шаардагддаг. Өөрөөр хэлбэл гадна талаас цэвэрхэн харагдаж байсан ч дотор нь бүрэн эдгэрээгүй байж болно.
Эндээс зүслэгийн ивэрхий (incisional hernia) хэмээх асуудал үүсдэг. Фасцийн оёдол хангалттай эдгэрэхээс өмнө хэвлийн доторх даралт дахин дахин огцом ихсэвэл оёдлын шугам сулран, тэр завсраар гэдэс болон өөхөн эд түрж гарч, хэвлий товойж болно. Хүнд юм өргөх, хүчтэй ханиах, бие засахдаа чангаар шахах үед даралт ихэсдэг. Чихрийн шижин, илүүдэл жин, тамхи татах, шим тэжээлийн дутагдал, мэс заслын хэсгийн халдвар, архаг ханиалга, стероид хэрэглээ зэрэг нь шарх эдгэрэхийг удаашруулдаг хүчин зүйлүүд гэж тооцогддог тул адилхан мэс засал хийлгэсэн ч хүн бүрийн эдгэрэлт өөр байдаг. Урьд нь тодорхой долоо хоногийн турш тийм хэмжээнээс илүү жин бүү өргө гэсэн нэг маягийн зөвлөгөө өгдөг байсан бол одоо өвдөлт, эдгэрэлтийг харгалзан ачааллыг аажим нэмэгдүүлэх хувь хүнд тохирсон арга барилыг илүү санал болгох болсон. Иймд яг тоо хэмжээг интернетээс биш, мэс засал хийсэн эмнэлгийн багаасаа тодруулах нь зөв.
Жолоо барих асуудал арай өөр. Учир нь энэ нь хүч чадлаас илүү хариу үйлдлийн тухай асуудал. Гэнэт тоормослох, жолоог огцом эргүүлэх үед хэвлийн булчин чангардаг ба яг тэр агшинд өвдвөл хариу үйлдэл хоцорч болно. Мансууруулах төрлийн өвдөлт намдаах эм болон нойрмоглуулах эм ууж байх хугацаанд жолоо барихаас зайлсхийх хэрэгтэй. Хамгаалалтын бүс шархыг дардаг мэдрэмж хүчтэй хэвээр байвал эрт байгаагийн шинж байж болно. Зогсоолд байгаа машиндаа бүсээ зүүж суух, дараа нь өдрийн цагаар богино зайд явж үзэх гэх мэт үе шаттай туршилт хийх нь тустай. Мэргэжлийн жолооч бол осол гарсан тохиолдолд асуудал үүсэж болзошгүй тул байгууллагын журам, даатгалын нөхцөлөө урьдчилан шалгах нь дээр. Мөн удаан хугацаагаар хөдөлгөөнгүй сууж байх нь хөлний венийн бүлэн (venous thrombosis)-гийн эрсдэлтэй холбоотой тул урт замд явахдаа завсарлаж алхаж, ус хангалттай уух хэрэгтэй.
Бүдүүн ба шулуун гэдсэнд мэс засал хийлгэсэн хүмүүст бие засах байдал нь ажилдаа эргэж орох цагийг тодорхойлох бодит хүчин зүйл болдог. Эхэн үедээ өдөрт олон удаа бие засах, хий болон өтгөнийг ялгахад хэцүү байх, гэнэт яаралтай мэдрэмж төрөх нь түгээмэл. Ихэнхдээ хугацаа өнгөрөхөд сайжирдаг ч хурд нь хүн бүрд өөр. Тиймээс бие даахуйц эсэхээс гадна ажлын байранд ариун цэврийн өрөө ойрхон эсэх, дунд нь түр хэсэг чөлөөлөгдөх боломжтой эсэх, хоолны цаг тогтмол эсэхийг хамт бодох нь зүйтэй. Машин эсвэл цүнхэндээ нөөц дотуур хувцас, нойтон салфетка хийж явахад л сэтгэл тайван болсон гэж олон хүн ярьдаг.
Ядаргааг бас дутуу үнэлдэг. Мэс заслын дараах ядаргаа хэдэн долоо хоногоос хэдэн сар үргэлжилж, хэт ачаалал өгсний дараа нэг хоёр хоногийн дараа ирдэг ч тохиолддог. Эхнээсээ хуучин цагийн хуваарьтаа шууд орохын оронд боломжтой бол богино цаг эсвэл хөнгөн үүргээс эхэлж аажим нэмэгдүүлэх үе шаттай эргэн орохыг эмчтэйгээ ярилцаж болно. Алхалтаа бага багаар нэмэгдүүлэх нь тэсвэр хатуужил, гэдэсний хөдөлгөөн, бүлэн үүсэхээс сэргийлэхэд тустай гэж үздэг.
Мөн урьдаас уудаг архаг өвчний эмээ мартаж болохгүй. Мэс заслын дараа хоолны хэмжээ, жин, хөдөлгөөн өөрчлөгдвөл чихрийн шижин болон цусны даралтын эмийн тохиромжтой тун ч өөрчлөгдөж болно. Өөрөө эмээ багасгах, зогсоохын оронд цусан дахь сахар, даралтаа тэмдэглээд эмчлэгч эмчдээ үзүүлж хамтдаа тохируулах нь аюулгүй. Цусан дахь сахар буурах, босоход даралт унах нь толгой эргэх, ухаан алдахад хүргэж болзошгүй бөгөөд жолоо барих, машин механизмтай ажиллах хүнд илүү чухал.
Эмчийн өрөөнд ингэж асуувал яриа тодорхой болно: миний ажил өдөрт хэдэн цаг суудаг, ямар хүнд юм өргөдөг, хэзээнээс, хэр хэмжээнд эхэлж болох вэ? Жин өргөх хязгаарлалт байвал хэзээ хүртэл вэ? Хэзээнээс жолоо барьж болох вэ, ямар шинж илэрвэл дахин зогсоох вэ? Одоо өдөрт ийм олон удаа бие засаж байгаа нь ажилд гарахад тохиромжтой юу? Дараагийн шинжилгээ, үзлэг хэзээ бэ, түүнээс өмнө ямар шинж илэрвэл холбоо барих ёстой вэ?
Эцэст нь, нэн даруй холбоо барих шаардлагатай шинжүүд бий: зүслэгийн хэсэг гэнэт товойж, өвдөж, дарахад эргэж ордоггүй болох, ялангуяа бөөлжих буюу хэвлийгээр өвдөх дагалдвал; халуурах эсвэл шархнаас шингэн, идээ гарах; гэнэт хүчтэй хэвлийгээр өвдөж, хий болон өтгөн гарахгүй болох; нэг хөл хавдаж өвдөх эсвэл гэнэт амьсгаадах. Эдгээр тохиолдолд хүлээхээс илүү эрт шалгуулах нь дээр.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Эдгэрэлтийн хурд, ажилдаа эргэж орох хугацаа нь мэс заслын хэлбэр, хүн бүрийн биеийн байдлаас ихээхэн хамаардаг тул эцсийн шийдвэрийг мэс засал хийсэн болон эмчлэгч эмнэлгийн багтайгаа заавал зөвлөлдөж гаргана уу.