Хайртай хүн маань хүнд өвчний эцсийн шатанд орох үед хоолны хэмжээ нь эрс багасах нь маш түгээмэл байдаг. Хажууд нь асарч буй гэр бүлийнхэн "ганц халбага ч гэсэн илүү идвэл тамир орох болов уу" гэсэн бодлоор дахин дахин хоол санал болгодог. Гэтэл татгалзал давтагдах тусам хоолны цаг маргаан болж хувирч, олон асран хамгаалагч өөрийгөө буруутгаж, хатуу сэтгэлтэй эсвэл муу үр хүүхэд юм шиг санагддаг. Энэ бол таны асаргаа дутсанаас болсон хэрэг огт биш гэдгийг мэдээрэй.
Хавдар болон бусад эцсийн шатны өвчний үед биеийн бодисын солилцоо (metabolism) өөрөө өөрчлөгддөг. Үүнийг ихэвчлэн хоолны дуршил буурах-турах хам шинж (anorexia-cachexia syndrome) гэж нэрлэдэг. Өвчнөөс үүсэх зарим бодис хоолны дуршлыг дарж, биеийг булчин, өөх тосоо задлах зүг рүү шилжүүлдэг. Иймд шингэц муугүй байсан ч, хичээсэн ч "идэх хүсэл" өөрөө төрөхгүй болдог. Энэ нь залхуу эсвэл хүсэл зориг сул биш, харин бие нь урьдын адил хоол хүсэхээ больсон байдалд орсонтой холбоотой.
Энэ үед их идсэнээр тамир удаан сэргэх буюу үлдсэн хугацаа уртсана гэсэн тодорхой нотолгоо байхгүй. Харин ч бие нь хүлээж авах чадвараас нь хэтрүүлж албадан идүүлбэл дүүрэх мэдрэмж, дотор муухайрах, бөөлжих, гацах (аспираци, aspiration) зэрэг эвгүй байдал нэмэгдэж, өвчтөнд бүр хэцүү болгодог. "Идэж чадахгүй байна" гэдэг нь зөрүүдлэл биш, ихэнхдээ биеэс ирж буй чин үнэн дохио юм.
Бидний соёлд хоол бэлдэж санал болгох нь хайрын илэрхийлэл байдаг. Тиймээс хоолноос татгалзах үед хайр минь ч бас гологдсон мэт гомдож, уурлаж болно. Ийм үед "хэр их идүүлэх вэ" гэдгээс "хамт хэрхэн байх вэ" рүү анхаарлаа шилжүүлэх нь тус болдог. Дуртай шөлний нэг балга, сэрүүн жимсний нэг зүсэм, ам чийглэх мөсний хэлтэрхий зэрэг хялбар зүйлийг "идвэл сайхан, идэхгүй ч зүгээр" гэсэн сэтгэлээр хажууд нь тавьж үзээрэй. Хоол бол заавал биелүүлэх даалгавар биш, харин хүссэн үедээ эдлэх жижигхэн таашаал юм.
Ам хатах буюу шархлах үед байсан ч дуршил нь алга болдог тул амаа байнга зайлж, уруулаа чийглэж өгөх нь өөрөө тайвшрал авчирдаг. Мөн хоолны дуршил буурахад буцаах боломжтой шалтгаан — өтгөн хатах, өвдөлт, дотор муухайрах, сэтгэл гутрал, эмийн нөлөө, амны үрэвсэл зэрэг — холилдсон байж болох тул гэнэт өөрчлөлт гарах эсвэл залгихад байнга гацдаг бол эмч эсвэл паллиатив/дэмжих эмчилгээний багтай (palliative care team) хамт шалтгааныг нь тодруулах нь зүйтэй.
Юун түрүүнд, хатуухан хэлчихсэн тэр агшнаа хэт удаан өөрийгөө битгий буруутгаарай. Тэр тэвчээргүй байдал нь хажууд нь үлдэхийг хүссэн чин сэтгэлээс үүдэлтэй. "Өнөөдөр зүгээр л хажууд чинь байя" гэсэн үг зарим өдөр нэг аяга будаанаас илүү том тайтгарал болдог. Гараас нь атгах, дуртай явдлаа ярилцах, тухтай байрлал олоход туслах бүхэн бол гайхалтай асаргаа мөн.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний эмчилгээ буюу мэргэжлийн эмнэлгийн шийдвэрийг орлохгүй. Өвчтөний биеийн байдал, хоол хүнс, шим тэжээлтэй холбоотой шийдвэрийг заавал эмчлэгч эмч эсвэл паллиатив эмчилгээний багтай зөвлөлдөж гаргана уу.