Бүдүүн гэдэсний хорт хавдар (colorectal cancer) элэг рүү тархсан үед эхэндээ "одоохондоо мэс засал хийх боломжгүй" гэж хэлдэг. Энэ нь юу ч хийж чадахгүй гэсэн үг биш. Хавдрын тоо, хэмжээ, байрлал, мөн авч хаясны дараа хэр их эрүүл элэг үлдэх зэргийг харгалзан үзэхэд одоогоор аюулгүй мэс засал хийхэд бэрхшээлтэй гэсэн үг юм.
Хамгийн чухал нь энэ дүгнэлт үүрд өөрчлөгдөшгүй биш. Хими эмчилгээ (chemotherapy) хавдрыг хангалттай хэмжээгээр багасгавал, өмнө нь боломжгүй гэж үзсэн мэс засал хожим боломжтой болж болно. "Мэс засал хийх боломжгүй" байдлыг "боломжтой" болгохыг зорьсон эмчилгээг хувиргах эмчилгээ (conversion therapy) гэнэ. Хавдрыг багасгаж (downsizing) мэс заслын хаалгыг дахин нээх стратеги юм.
Мэс засал хийх боломжтой эсэхийг ганц үзүүлэлтээр биш, хэд хэдэн зүйлээр шийддэг: авч хаясны дараа хангалттай ажиллагаатай элэг үлдэх эсэх (үлдэх элэгний эзэлхүүн, future liver remnant), хавдар том судсыг хамарсан эсэх, тухайн хүн том мэс заслыг даах биеийн байдалтай эсэх зэргийг олон мэргэжлийн баг (multidisciplinary team) хамтран хэлэлцдэг. Тиймээс ижил шинжилгээний хариу ч эмнэлэг бүр, цаг хугацаа бүрт бага зэрэг өөр дүгнэгдэж болно.
Эмчилгээ үр дүнтэй байгаа эсэхийг голдуу CT зэрэг дүрс оношилгоогоор хавдрын хэмжээ, тооны өөрчлөлтийг харж дүгнэдэг. CEA, CA19-9 зэрэг хавдрын маркер (tumor marker)-ын үзүүлэлт нэмэлт мэдээлэл өгдөг ч, нэг тоо огцом буурсан нь эдгэрсэн гэсэн үг биш, бага зэрэг өссөн нь бүтэлгүйтсэн гэсэн үг биш. Нэг тоонд бус цаг хугацааны "чиг хандлагад" анхаарах нь чухал. Мөн гаж нөлөө сул байгаа нь эм үр дүнгүй байна гэсэн үг биш—гаж нөлөөний хүч ба эмчилгээний үр дүн хүн бүрд өөр бөгөөд хоорондоо шууд хамааралгүй.
Заримдаа гэдэсний анхдагч хавдар болон элэгний тархалтыг нэг мэс заслаар зэрэг авдаг (нэгэн зэргийн тайралт, simultaneous resection), зарим тохиолдолд цаг хугацаагаар үе шаттайгаар хийдэг. Аль арга нь тохиромжтойг хавдрын байрлал, мэс заслын цар хүрээ, өвчтөний эдгэрэх чадвараар тодорхойлдог. Мэс засал амжилттай болсон ч энэ нь "бүрэн эдгэрсэн" гэсэн үг үргэлж биш. Нүдэнд үл үзэгдэх бичил хавдрын эс үлдсэн байж болох тул дараа нь нэмэлт хими эмчилгээ, тогтмол хяналтын шинжилгээг үргэлжлүүлдэг.
Сайн мэдээ сонссоны дараа ч сэтгэл түгших нь бүрэн хэвийн зүйл. Дахилтаас айх айдас, шинжилгээ бүрийн өмнөх түгшүүрийг олон хүн хамт мэдэрдэг. Хэрэв эдгээр мэдрэмж унтахад саад болж, өдөр тутмын амьдралыг хүндрүүлж байвал үүнийг ч эмчилгээний нэг хэсэг болгон эмнэлгийн багтайгаа зөвлөлдөж болно.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд хувь хүний эмчилгээг орлохгүй. Өөрийн үе шат, биеийн байдал, эмчилгээний төлөвлөгөөний талаар заавал өөрийн эмчтэй зөвлөлдөнө үү.