Хүмүүс заримдаа 'мухар олгойн хорт хавдар (appendiceal cancer)' гэдэг үгийг ямар нэг шинж тэмдгээс болж биш, харин санамсаргүйгээр — эрүүл мэндийн үзлэгийн үеэр эсвэл өөр шалтгаанаар мэс засал хийж байхад анх сонсдог. Мухар олгой (appendix) нь бүдүүн гэдэс эхлэх хэсэгт наалдсан жижиг, хуруу хэлбэртэй эрхтэн юм. Энд үүсэх хорт хавдар нэн ховор бөгөөд дурангаар (colonoscopy) шууд харахад бэрх байрлалтай тул ихэвчлэн чимээгүй өсөж, өөр шалтгаанаар шинжилгээ хийх явцад санамсаргүйгээр илэрдэг.
Мухар олгойн олон хавдрыг илүү түгээмэл хоол боловсруулах замын хавдраас ялгах нэг онцлог нь тэдгээрийн тархах арга юм. Зарим төрөл нь салст (mucin) буюу өтгөн, желе шиг бодис ихээр үүсгэдэг. Эдгээр эс нь цус, лимфээр дамжин хол явахаас илүүтэй хэвлийн хөндийг бүрхсэн нимгэн бүрхүүл болох хэвлийн гялтан (peritoneum)-ы гадаргуугаар тархах хандлагатай байдаг. Ийнхүү салст бодис, хавдрын эс хуримтлагдсан байдлыг 'хэвлийн псевдомиксома (pseudomyxoma peritonei)' гэж нэрлэдэг. Ихэнхдээ хэвлийг нээж, желе шиг тархсан голомтыг харснаар онош батлагддаг.
Хавдар хэвлийн гялтан руу тархсан гэж сонсоход ямар ч арга байхгүй мэт санагдаж болох ч, мухар олгойгоос үүссэн салст хавдар нь бусад хорт хавдрын хэвлийн тархалтаас өөр зан төрхтэй байж болно. Өвчний явц нь эсийн зэрэг бага (low-grade, удаан) эсвэл өндөр (high-grade, түрэмгий) эсэхээс ихээхэн хамаардаг. Тийм ч учраас эцсийн эд эсийн шинжилгээ (pathology) буюу эсийн яг төрөл, зэрэг маш чухал бөгөөд 'ижил' мухар олгойн хавдартай хоёр хүн тэс өөр төлөв, төлөвлөгөөтэй тулгарч болно.
Эмчилгээ нь өвчин хэр тархсан, хавдрын зэргээс хамаарна. Өвчин зөвхөн хэвлийн гялтанд хязгаарлагдсан үед эмч нар харагдах хавдрыг аль болох ихээр авах 'хавдар багасгах мэс засал (cytoreductive surgery)'-ыг, мэс заслын дараа шууд халаасан хими эмчилгээг хэвлийн хөндийд эргэлдүүлэх 'хэвлийн доторх халуун хими эмчилгээ (HIPEC)'-тэй хослуулан авч үзэж болно. Энэ нь нүдэнд үл үзэгдэх бичил эсийг онилох арга бөгөөд том мэс засал тул хүний ерөнхий байдал, өвчний тархалтыг нягтлан шийддэг. Зарим тохиолдолд эхлээд бүх биеийн хими эмчилгээ хийж явцыг ажигладаг.
Ийм ховор, онцгой хавдрын хувьд туршлагатай олон салбарын баг (multidisciplinary team)-ийн зөвлөгөө үнэ цэнэтэй. Ганц шинжилгээний тоо, санамсаргүй хэлсэн үгээр дүгнэлт хийхээс илүүтэй бүх эд эсийн шинжилгээ гарсны дараа бүхэл дүр зургийг хамтдаа харах нь тустай. Асуултаа урьдчилан тэмдэглэж — 'миний эсийн зэрэг ямар вэ', 'хэвлийн гялтнаас гадна өөр газар юу харагдаж байна', 'мэс засал ба хими эмчилгээний алийг хэзээ авч үзэх вэ' гэдгийг асуувал бүрхэг айдсыг илүү тодорхой төлөвлөгөө болгож болно.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Өөрийн шинжилгээний хариуг тайлбарлах болон эмчилгээний шийдвэрийг заавал эмчлэгч эмнэлгийн багтайгаа сайтар зөвлөлдөж гаргана уу.