Тамхинаас хол байж, архинаас аль эрт татгалзаж, өдөр бүр дасгал хийж, халуун ногоотой болон давсархаг хоолноос зайлсхийж, бага хэмжээгээр хооллож ирсэн ч хорт хавдар (cancer) гэсэн онош авдаг хүмүүс байдаг. Ийм үед хамгийн түрүүнд төрдөг мэдрэмж нь гунигаас илүүтэйгээр 'уур' болон 'шударга бус' мэдрэмж байх нь элбэг. 'Би бүх дүрмийг сахисан атлаа яагаад надад ийм зүйл тохиолдов' гэсэн асуулт нь маш байгалийн хариу үйлдэл бөгөөд сэтгэл сул дорой байгаагийн шинж огт биш юм.
Хүн ихэвчлэн 'хичээсэн хэрээрээ үр дүн гарна' гэсэн итгэл дотор амьдардаг. Биеэ сайтар арчилж ирсэн хүний хувьд энэ итгэл бат бөх байдаг тул онош нь сахиж ирсэн амлалт урвасан мэт санагддаг. Энэ урвуулах мэдрэмж, уур нь алдагдлыг хүлээн зөвшөөрөх (дасан зохицох хариу үйлдэл) явцын нэг үе шат гэдэг нь сайн мэдэгддэг. Уурлах нь асуудлаас зугтааж байгаа хэрэг биш, харин бодит байдалтай нүүр тулж, сэтгэл түүнийг боловсруулахыг хичээж байгаагийн дохио юм.
Эмнэлгийн талаас нь харвал эрүүл амьдралын хэв маяг нь хорт хавдрын эрсдэлийг 'бууруулдаг' болохоос 'тэгтэй тэнцүү' болгодоггүй. Хорт хавдар нь урт хугацааны туршид эсийн дотор гарах олон өөрчлөлт хуримтлагдсанаар үүсдэг бөгөөд тэр явцад нас өөрөө, санамсаргүйгээр үүсэх генийн өөрчлөлт зэрэг хүний хянах боломжгүй хүчин зүйл том үүрэг гүйцэтгэдэг. Бүдүүн гэдэсний хорт хавдар (colorectal cancer) зэрэг олон хорт хавдар нь тодорхой шалтгаан, удамшлын түүхгүйгээр ч үүсэж болно. Эцэг эх, өвөг дээдэс нь урт наслалантай удам гэдэг нь тодорхой хорт хавдраас хамгаалдаггүй.
Тиймээс 'арчилж яахав, нэмэргүй байсан' гэсэн дүгнэлтэд хүрэх шаардлагагүй. Тогтмол бэхжүүлж ирсэн бие бялдар, амьдралын хэв маяг нь мэс засал, хими эмчилгээ (chemotherapy) зэрэг эмчилгээг тэсвэрлэж, эдгэрэх хүч, хүндрэлийг бууруулахад бодитоор тусалдаг. Өнгөрсөн хичээл зүтгэл дэмий болоогүй бөгөөд цаашдын эмчилгээний аянд ч найдвартай тулгуур болно.
Уур, шударга бус мэдрэмжийг дотроо дарахаас илүү аюулгүй байдлаар гаргах нь дээр. Итгэдэг хүндээ ярих, бичиж тэмдэглэх, ижил туршлагыг туулсан өвчтөнүүдтэй ярилцах нь тус болдог. Олон хүн энэ мэдрэмжийн давалгааг давахдаа 'ийм болсон бол цаашид илүү сайхан амьдарч үзье' гэсэн бодол руу шилждэг. Гэхдээ тэр шилжилтийг яаравчлах, албаар баяртай дүр эсгэх шаардлагагүй. Уурлахад уурлаж болно.
Хэрэв уур, гуниг, нойргүйдэл хэдэн долоо хоногоос дээш үргэлжилж, өдөр тутмын амьдрал, хооллолт, эмчилгээний хуваарьт нөлөөлж эхэлбэл энэ нь сэтгэл тусламж гуйж буй дохио байж болно. Ийм үед эмчлэгч эмч, сэтгэцийн эрүүл мэндийн эмч, эсвэл хорт хавдрын сэтгэл зүйн зөвлөгөө (psycho-oncology) авах нь зүйтэй. Сэтгэлээ арчлах нь эмчилгээний салшгүй нэг хэсэг юм.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Бие болон сэтгэлийн шинж тэмдгийн талаар заавал эмчлэгч эмчтэйгээ зөвлөлдөнө үү.