Хими эмчилгээ (chemotherapy) хийлгэж яваад "одоо эмээ солих хэрэгтэй" гэж сонсоход олон хүн эмчилгээ бүтэлгүйтэв үү гэж их айдаг. Гэвч тархалт өгсөн бүдүүн гэдэсний хорт хавдар (metastatic colorectal cancer)-т эмийн хослолыг дараалан солих нь анхнаасаа төлөвлөгдсөн, түгээмэл эмчилгээний арга юм. Энэ нийтлэлд "1-р, 2-р, 3-р шат" гэж нэрлэдэг "эмчилгээний шат (line of therapy)" гэж юу болох, эм солино гэдэг нь ямар утгатайг тайлбарлана.
"Шат" гэдэг нь нэг хими эмийн хослол (regimen)-ыг хэлнэ. Хамгийн эхэнд сонгосон хослолыг 1-р шатны эмчилгээ гэж нэрлэдэг. Энэ эмийг хэрэглэж байх хугацаанд дүрс оношилгоо (CT)-нд хавдар томрох буюу шинэ голомт үүсвэл "даамжрал" эсвэл "тэсвэржилт (resistance)" гэж үзэн дараагийн хослол руу шилждэг. Ийнхүү сольсон хоёр дахь хослолыг 2-р шатны эмчилгээ гэнэ. Өөрөөр хэлбэл 1-р шатнаас 2-р шат руу шилжинэ гэдэг нь "арга дуусав" гэсэн үг биш, харин "урьдчилан бэлдсэн дараагийн сонголт руу орох" гэсэн үг юм.
Бүдүүн гэдэсний хорт хавдарт түгээмэл хэрэглэдэг FOLFOX болон FOLFIRI хослолын үндсэн эм (5-FU, leucovorin) нь ижил бөгөөд нэмж хэрэглэдэг эм нь тус тус oxaliplatin ба irinotecan гэдгээрээ ялгаатай. Тиймээс FOLFOX-оос FOLFIRI руу шилжихдээ бүх хослолыг цуцлахгүй, зөвхөн нэг бүрэлдэхүүнийг сольдог. Bevacizumab (Avastin) зэрэг таргет эмчилгээ (targeted therapy)-г нөхцөл байдлаас хамааран үргэлжлүүлэх буюу солих бөгөөд үүнийг эмч хавдрын онцлог, биеийн байдлыг харгалзан шийддэг.
"3, 4-р шат хүртэл явбал яах вэ" гэж санаа зовох нь ойлгомжтой. Тархалттай бүдүүн гэдэсний хорт хавдарт дараалан туршиж болох хэд хэдэн шатны эмчилгээ байдаг бөгөөд ген, молекулын шинжилгээ (RAS, BRAF, микросателлитийн тогтворгүй байдал буюу MSI)-ний хариунаас хамааран таргет эмчилгээ эсвэл дархлааны эмчилгээ (immunotherapy) зэрэг нэмэлт сонголт нээгддэг. Хэдэн шат хүртэл боломжтой нь хүн бүрд өөр тул хамгийн муугаар төсөөлөхийн оронд одоогийн эмчилгээндээ анхаарч, дараагийн төлөвлөгөөг эмчээсээ тодруулах нь тустай.
Бас нэг түгээмэл асуулт бол цээж эсвэл элэгний хэсэг "хатгаж" өвдөх шинж юм. Ийм өвдөлт нь маш олон шалтгаантай — булчин, мэдрэл (хими эмчилгээний улмаас үүсэх мэдрэлийн эмгэг буюу neuropathy орно), байрлал, түгшүүр, голомтын орчмын цочрол зэрэг давхцаж болно. Хамгийн чухал нь өвдөж байгаа нь хавдар томорч байгаагийн шинж биш, өвдөж байгаа нь сайжирч байгаагийн шинж ч биш юм. Эмчилгээ үр дүнтэй эсэхийг биеийн мэдрэмжээр бус, товлосон хугацааны дүрс оношилгоогоор тогтооно. Гэхдээ өвдөлт шинээр гарах, улам хүчтэй болох, эсвэл амьсгаадах, халуурах зэрэг бусад шинж хавсарвал тэвчихгүй эмчдээ мэдэгдэх нь зүйтэй.
Үзлэгийн үеэр "одоо хэддүгээр шатны эмчилгээ вэ", "энэ эм үр дүн муутай бол дараагийн сонголт юу вэ", "молекул, ген шинжилгээгээр нээгдэх эмчилгээ бий юу", "өвдөлтийг хэрхэн намдаах вэ" гэдгийг тэмдэглэж очоод асуувал бүрхэг айдсыг бууруулахад тусална.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээлэл бөгөөд тухайн өвчтөний онош, эмчилгээг орлохгүй. Эм солих болон өвдөлтийн талаарх шийдвэрийг заавал өөрийн эмчтэйгээ зөвлөлдөж гаргана уу.