Химийн эмчилгээ (chemotherapy) авсны дараа гэртээ ирэхэд биеийн халуун 38°C хүрч өсөхийг хартал сэтгэл түгшинэ. Өмнөх удаанууд ийм зүйл байгаагүй бол улам гайхаширч, 'эм үр нөлөөгөө алдаж эхэлж байгаагийн шинж болов уу' гэсэн айдас төрж болно. Халуун бууруулагч (acetaminophen) нэг шахмал уусны дараа нэг хоёр цагийн дотор хэвийн болж, дараагийн эмчилгээ хүртэл юу ч болохгүй бол тайвширна ч, 'ингээд өнгөрөөж болох уу' гэсэн асуулт үлддэг.
Эхлээд нэг ойлголтыг тодруулъя. Химийн эмчилгээний дараах халуун нь хавдар эмэнд тэсвэржилт (resistance) бий болсны шинж биш юм. Эмчилгээ үр дүнтэй байгаа эсэх, эсвэл тэсвэржилт үүссэн эсэхийг биеийн мэдрэмжээр бус, CT зэрэг дүрс оношилгоо (imaging), хавдрын үзүүлэлт (tumor marker)-ийн өөрчлөлтөөр дүгнэдэг. Тунг бууруулах нь ихэвчлэн гар хөл бэмбэрзэх зэрэг гаж нөлөөг зохицуулах засвар бөгөөд эмчилгээ бүтэлгүйтсэн гэсэн үг биш.
Тэгвэл халуун яагаад гарч байна вэ? Шалтгаан нь нэг биш. Химийн эмчилгээ халдвартай тэмцэх цагаан эс, ялангуяа нейтрофил (neutrophil)-ийг түр хугацаагаар бууруулдаг бөгөөд энэ тоо хамгийн доод цэгтээ хүрэх үед бага зэргийн нянд ч бие амархан хариу үзүүлж халуурч болно. Судсаар орсон эм өөрөө урвал өгч халуурах, эсвэл дархлааны эмчилгээ (immunotherapy)-г хамт хэрэглэж байгаа бол дархлаа идэвхжсэнээс халуун дагалдах нь ч бий. Өөрөөр хэлбэл халуун нь 'эм муудсан' гэхээсээ 'бие одоо ямар нэг зүйлд хариу үзүүлж байна' гэсэн дохио юм.
Хамгийн болгоомжтой хэлмээр зүйл бол 'халуун бууруулагчид халуун буусан тул зүгээр' гэж өөрөө дүгнэхэд хэцүү гэдэг явдал. Химийн эмчилгээ авч буй хүнд 38°C орчмын халуун нь халууралттай нейтропени (febrile neutropenia) хэмээх яаралтай байдлын анхны шинж байж болох ба энэ эрсдэл нь халуун түр буусан эсэхээс биш тухайн өдрийн нейтрофилын тооноос хамаарна. Халуун бууруулагч нь эсрэгээрээ халууныг далдалж, аюулыг хожуу мэдэх шалтгаан болж ч мэднэ. Тиймээс 'буусан тул боллоо' гэхээсээ, эмч урьдчилан тогтоож өгсөн босго (хэдэн градусаас дээш бол холбогдож ирэх)-г шалгаж, эргэлзвэл эхлээд утсаар зөвлөлдөх нь илүү аюулгүй.
Гэртээ халуурсан цаг, биеийн халуун, уусан эм ба хариу урвал, хамт илэрсэн шинж (жихүүдэс хүрэх, бие чичрэх, амьсгаадах, шээхэд өвдөх зэрэг)-ийг товч тэмдэглэж авбал зөвлөгөө авахад ихээхэн тус болно. Шөнө, амралтын өдөр холбогдох эмнэлгийн дугаар болон 'халуурвал юу хийх төлөвлөгөө'-г нүдэнд ил газар наах нь бас чухал. Бороотой чийглэг цагт шингэн алдалт, ядаргаа давхцаж болзошгүй тул ус, амралтаа мөн анхаараарай.
Энэ нийтлэл нь ойлголт өгөх зорилготой ерөнхий мэдээлэл бөгөөд хувь хүний эмчилгээг орлохгүй. Халууны босго болон авах арга хэмжээ нь таны цусны шинжилгээний хариу, хэрэглэж буй эмээс хамаарч өөр өөр байдаг тул бодит шийдвэрийг заавал өөрийн эмч, эмнэлгийн ажилтантай зөвлөлдөж гаргана уу.