Эмчийн өрөөнд "уушгины хорт хавдар байна" гэдэг үгийг сонссоны дараа ихэвчлэн үе шатны (stage) тухай яриа шууд араас нь дагадаг. 1-р үе, 4-р үе гэх тоо толгойд хадагдах боловч тэр нь яг юу гэсэн утгатайг нэг суултад бүгдийг нь ойлгох амар биш. Үнэндээ энэ тоо нь зүгээр нэг үнэлгээний хүснэгт биш. Харин хорт хавдар яг одоо биеийн дотор хаана хүртэл хүрснийг харуулсан газрын зураг шиг зүйл юм. Хавдар хэр том вэ, ойролцоох тунгалгийн зангилаа (lymph node)-г хүрсэн үү, алс холын бусад эрхтэн рүү тархсан уу. Эмч нар энэ гурвыг хамтад нь жинлэн үздэг бөгөөд үүнийг T, N, M гэж нэрлэдэг.
T нь хавдар өөрөө хэр том, хаана байгааг, N нь тунгалгийн зангилаа руу нэвчсэн хэмжээг, M нь бусад эрхтэн рүү үсэрхийлсэн (metastasis) эсэхийг илэрхийлдэг. Энэ гурвыг хослуулж эцэст нь 1-ээс 4 хүртэлх үе шатад хуваадаг. Ижил 4-р үе ч гэсэн нэг хүний хувьд уушгины дотор л байрлаж байхад өөр нэгэнд яс эсвэл тархи хүртэл тархсан тохиолдол байдаг тул дотроо дахин нарийн ангилагддаг. Тийм учраас хажуу орны өвчтөнтэй үе шатны тоо ижил байлаа гэхэд нөхцөл байдал яг адилхан байх огт биш. Үүнийг эхлээд хүлээж авбал сэтгэл арай л тогтворждог.
Эмчилгээний чиглэл ч эцэстээ энэ газрын зургийг дагаж тогтоогддог. Хавдар харьцангуй эртийн үед, нэг газар цуглаж байвал мэс заслаар авч хаях талыг эхэлж авч үздэг. Уушгины үйл ажиллагаа сул, эсвэл байрлал нь хүндрэлтэй учир хутга хүргэхэд бэрх бол нарийвчлан туяа (radiation) тусгах арга бас бий. Тунгалгийн зангилаа хүртэл тархсан дунд шатанд бол хавдрын эсрэг эм болон туяаг хамт хэрэглэхийн зэрэгцээ мэс заслын боломжийг дахин жинлэдэг. Алс холд үсэрхийлсэн нь батлагдсан үед бол бие даяар нөлөөлдөг эмийн эмчилгээ гол болдог бөгөөд сүүлийн үед хорт хавдрын эсийн тодорхой шинж чанарыг онилдог онилсон эмчилгээ (targeted therapy), дархлааны эмчилгээ (immunotherapy) зэрэг эм ихээр хэрэглэгдэж байна.
Энд нэг зүйлийг заавал санаж байх хэрэгтэй. Уушгины хорт хавдар нь үндсэндээ жижиг бус эстэй хавдар (non-small cell) болон жижиг эстэй хавдар (small cell) гэж хуваагддаг бөгөөд аль нь байхаас хамаараад ижил үе шатанд ч эмчилгээний стратеги нэлээд өөр болдог. Тийм учраас зөвхөн үе шатны тоог хараад "миний хувьд ийм эмчилгээ байх байх" гэж урьдчилан дүгнэх нь утгагүй. Эд эсийн шинжилгээ (biopsy)-ний хариу, генийн мутацийн (genetic mutation) мэдээллийг бүгдийг нь цуглуулсны дараа л танд тохирсон зураглал гарч ирдэг. Шинжилгээ хэдэн өдөр зарцуулагдах нь уйтгартай санагдсан ч тэр хугацаа эцэстээ илүү нарийвчлалтай эмчилгээ рүү хөтөлдөг гэж бодоорой.
Бас үе шат гэдэг нэг удаа дарагдсаны дараа эцэс хүртэл хөдөлгөөнгүй үлдэх тамга биш. Эмчилгээ хийлгэх явцад хавдар жижгэрэх буюу хариу урвал сайн бол түүнд тааруулж дараагийн төлөвлөгөөг дахин зурдаг. Эхэлж сонссон тоонд хэт баригдаж ирээдүйгээ хаачихгүй байгаасай. Ижил 1-р үе ч гэсэн тамхины түүх, нас, бусад архаг өвчнөөс хамааран эмчийн шийдвэр өөр болдог тул асуумаар зүйл байвал эмчийн өрөөнд тэр дороо асуух нь хамгийн хурдан. Асуултаа бичиж аваачиж асуудаг өвчтөнүүд гайхалтай нь илүү олон хариулт авч явдаг.
Энд бичсэн зүйл нь уушгины хорт хавдрын үе шатыг ойлгоход тус болох зорилготой ерөнхий мэдээлэл төдий учир бодит онош, эмчилгээний шийдвэрийг заавал хариуцсан эмч нартайгаа зөвлөлдөж тогтоогоорой.