Шинжилгээний хариугаа гартаа барихад "уушгины хорт хавдар" гэдэг үг л нүдэнд тусаад, дэргэд нь "жижиг бус эсийн" эсвэл "жижиг эсийн" гэсэн үг бичээстэй байснаас толгой улам эргэлдсэн гэж олон хүн ярьдаг. Нэг л уушгинд үүссэн хавдар атал яагаад заавал хоёр салгаж нэрлэдэг юм бэ? Үнэндээ энэ ялгаа л таны цаашдын эмчилгээний чиглэлийг бараг бүхэлд нь шийддэг учраас ийм чухал юм. Нэр нь арай хатуу сонсогддог болохоос ойлгочихвол тийм ч хэцүү зүйл биш.
Хуваах шалгуур бол микроскопоор харсан хорт эсийн дүр төрх. Эс жижиг, дугуй бөөрөнхий хэлбэрээр бөөгнөрсөн байвал жижиг эсийн (small cell), бусдыг нь нэгтгээд жижиг бус эсийн (non-small cell) гэж нэрлэдэг. Жижиг бус эсийн хавдар нь нийт уушгины хорт хавдрын ойролцоогоор наян таван хувийг эзэлдэг тул хамаагүй түгээмэл бөгөөд дотроо булчирхайлаг хавдар (adenocarcinoma), хавтгай эсийн хавдар (squamous cell carcinoma), том эсийн хавдар (large cell carcinoma) гэх мэтээр дахин салдаг. Жижиг эсийн хавдар тоогоороо цөөн ч зан чанараараа эрс өөр.
Хоёрын хамгийн том ялгаа бол "хурд". Жижиг эсийн хавдар маш хурдан ургаж тархдаг. Анх илрэх үед нь өөр газар руу аль хэдийн тархсан тохиолдол олон байдаг тул оношлуулмагц л хурдан эмчилгээ эхэлдэг. Харин химийн эм (chemotherapy) болон туяанд (radiation) харьцангуй сайн хариу өгдөг тул мэс заслаас илүүтэй эм, туяаны эмчилгээ голлодог. Үүний эсрэгээр жижиг бус эсийн хавдар харьцангуй удаан ургадаг бөгөөд эрт илрүүлбэл мэс заслаар (surgery) тайрч авах зам нээлттэй байдаг нь ялгаатай.
Сүүлийн үед эндээс нэг алхам цааш ордог. Ялангуяа жижиг бус эсийн хавдрын хувьд хорт эс ямар генийн мутацитай (genetic mutation), дархлааны холбоотой маркер (immune marker) хэр их байгааг шалгах шинжилгээг хамт хийдэг. Энэ хариунаас хамаарч уудаг чиглэсэн эмчилгээний эм (targeted therapy)-ийг хэрэглэх боломжтой хүн ч бий, дархлааны эмчилгээ (immunotherapy) илүү тохирдог хүн ч бий. Ижил л жижиг бус эсийн хавдартай атал хүн бүрт өөр өөр эмчилгээ бичигддэгийн шалтгаан энд оршино. Тиймээс эд эсийн шинжилгээний (biopsy) хариуг хүлээх хугацаа уйтгартай ч санагдаж болох ч эцэстээ энэ нь өөрт тань тохирох эмчилгээг сонгох үйл явц гэж бодвол сэтгэл арай тэвдэхгүй болно.
Дүгнэвэл, уушгины хорт хавдрын өмнө залгасан энэ хоёр үг бол ердөө ангиллын шошго биш, харин "ямар зэвсгээр тэмцэхээ" шийддэг замын салаа юм. Жижиг эсийн үү, жижиг бус эсийн үү, хэрэв жижиг бус эсийн бол дахиад ямар мутацитай юу. Үүнийг яг таг мэдэх нь эмчилгээний эхлэл цэг.
Энэ нийтлэл нь ойлголт өгөх зорилготой ерөнхий тайлбар бөгөөд бодит онош, эмчилгээний шийдвэрийг заавал өөрийн эмчтэйгээ зөвлөлдөн гаргах хэрэгтэй.