Өөрөө амсаагүй бол нэгэн өдөр дуу хоолойгоо алдчихсанаа мэдэх нь ямар санагддагийг төсөөлөхөд хэцүү. Төвөнхийг (larynx) бүхэлд нь авах хагалгааны дараа дууны хөвч (vocal cords) өөрөө байхгүй болдог тул хуучин шигээ дуу гаргах зам хаагдана. Толины өмнө анх удаа зогсоод, дуу гарахгүйгээр амаа ангайлгахад төрсөн тэр арчаагүй мэдрэмжийг олон хүн дурсдаг. Гэхдээ нэг зүйлийг би энд тодорхой хэлмээр байна. Ярих чадвар үүрд алга болоогүй — зөвхөн дуу үүсгэдэг суваг өөрчлөгдсөн юм. Дахин сурахад л болно.
Ерөнхийдөө дахин ярих гурван зам бий. Эхнийх нь улаан хоолойн ярианы арга (esophageal speech) гэдэг: агаарыг улаан хоолойруу залгиж, дараа нь хэхрэх мэт буцааж дээш татан, тэр чичиргээгээр дуу гаргадаг. Ямар ч төхөөрөмжгүйгээр зөвхөн өөрийн биеэрээ ярьж чаддаг нь том давуу тал, гэхдээ эзэмшихэд багагүй цаг шаардагдана. Хоёр гурван үе нийлүүлэхэд л хэдэн долоо хоног зарцуулагдах нь бий. Хоёр дахь нь гуурсан хоолой-улаан хоолойн цоолбор (tracheoesophageal puncture) бөгөөд жижигхэн хавхлага (valve) суурилуулж, уушгины агаарыг улаан хоолой руу илгээж дуу гаргадаг. Гурав дахь нь хүмүүсийн ихэвчлэн хиймэл төвөнх гэж нэрлэдэг цахилгаан төвөнх (electrolarynx) юм.
Цахилгаан төвөнх (electrolarynx) нь алгын чинээ төхөөрөмжийг эрүүний доод тал эсвэл хацарт тавьж чичиргээ илгээхэд, тэр чичиргээ амны дотор ярианы дуу болж засагддаг зарчмаар ажилладаг. Анх хэрэглэхэд робот шиг металл дуу гарч, өөр чинь хамгаас илүү цочдог. Гэвч энэ бол дасдаг эд тул, хаана тавихад дуу хамгийн тод гарахыг буюу өөрийн байрыг олсныхоо дараа утсаар ярьж, дэлгүүрт захиалга өгдөг болно. Уруулаа тод, ердийнхөөсөө бага зэрэг удаан хөдөлгөх нь нууц гэж хүмүүс хэлдэг. Батерейгаа бэлэн авч явах зуршил, хоёр гурван төхөөрөмж ээлжлэн хэрэглэх зуршил нь бодсоноос чухал болж таарсан.
Нөхөн сэргээлтэд гэнэтийн саад болдог нь дуу гаргах техник биш, харин сэтгэл нь юм. Олон хүний дунд төхөөрөмж тавихаас ичиж амаа хаачихвал, дасгал хийх боломж нь өөрөө алга болно. Тэгсээр байгаад гэртээ гэр бүлийнхэнтэйгээ л богино ярьж, гадаа гарахдаа бичиг буюу гар утасны дэлгэцээр орлуулдаг болох ба энэ нь удвал ганцаардал гүнзгийрдэг. Энэ замыг түрүүлж туулсан хүмүүсийн бүлэгт нэг удаа очиж үзэхийг би зөвлөмөөр байна. "Би ч бас эхэндээ нэг ч үг гаргаж чаддаггүй байсан" гэж нүүр тулан хэлэхийг сонсох шиг тус болох зүйл үгүй.
Өдөр тутмын жижиг өөрчлөлтийг урьдчилан мэдэж байвал бага цочно. Хүзүүний урд талд тусдаа амьсгалын нүх (stoma) үүсдэг тул хамраараа үнэрлэхэд хэцүү болж, угаалга хийхэд ус орохгүй байхад болгоомжтой байх хэрэгтэй. Өвлийн хүйтэн агаарт ханиалга ихсэх үед чийгшүүлэгч буюу хамгаалах хэрэгсэл тус болж, цэр (phlegm)-ийг арчлах нь шинээр сурах ёстой өдөр тутмын ажил болдог. Үүнийг бүгдийг эмнэлгээс гарахаасаа өмнө асуултаа цаасан дээр бичиж аваад, эмч буюу хэл засалчаас (speech therapist) нэг нэгээр асуух нь хамгийн хурдан. Ичмээр асуулт гэж байхгүй.
Эдгэрэлтийн хурд хүн бүрд үнэхээр өөр өөр тул хажуугийн хүнтэй харьцуулж сандрах хэрэггүй. Өчигдөр гарахгүй байсан үг өнөөдөр нэг удаа тод гарах өдөр, тэр жижиг амжилтууд хуримтлагдаж эцэстээ яриа болдог. Энд бичсэн зүйл бол ерөнхий зургийг ойлгоход туслах лавлагаа төдий; өөрийн биеийн байдалд тохирох нөхөн сэргээлтийн арга, хугацааг эмчлэгч эмч болон хэл засалчтайгаа (speech therapist) шууд зөвлөлдөж заавал шийдээрэй.