Эрүүл мэндийн үзлэгээр "өндгөвчинд чинь уйланхай байна" гэж хэлэхэд хэн ч гэсэн зүрх нь шу хийдэг. Гэвч эх барих эмэгтэйчүүдийн эмчид очиж сонсоход, өндгөвчинд үүсдэг шингэнтэй уйланхай болон хавдар нь бодсоноос хамаагүй элбэг бөгөөд ихэнх нь хоргүй (benign) байдаг. Гол асуудал нь тэр элбэг тохиолддог уйланхайн дунд хааяа нэг хортой (malignant) нь нуугдаж байдагт оршино. Тиймээс л эмч нар дүрс оношилгоогоор "энэ бол зүгээр л ажиглаад байж болох уйланхай" мөн үү, эсвэл "арай илүү нягталж үзэх ёстой уйланхай" мөн үүг ялгахыг хичээдэг. Үүний эхний алхам нь аарцгийн хэт авиан (ultrasound), шаардлагатай бол дараа нь ордог MRI юм.
Хэт авиан нь ихэвчлэн хамгийн түрүүнд хийдэг шинжилгээ. Цацрагийн ачаалалгүй, уйланхайн дотрыг бодит цаг хугацаанд харах боломжтой учраас тэр. Эмч дэлгэцэн дээр анхаарал хандуулдаг зүйл нь энгийн. Уйланхайн дотор тунгалаг ус шиг хоосон байна уу, эсвэл дотор нь мах шиг зузаан бүлэг (хатуу хэсэг, solid component) орооцолдсон байна уу. Хана нь нимгэн гөлгөр үү, эсвэл зузаан буюу барзгар таславчтай юу. Тэгээд тэр хатуу хэсэг рүү хичнээн их цус (цусан хангамж) ороод байна уу. Тунгалаг шингэнтэй уут дээр хана нь бас нимгэн бол арван удаагийн ес нь хоргүй тал руу хэлбийнэ. Эсрэгээр нь дотор нь хатуу зангилаа (nodule) товойж, тийшээ цус элбэг урсаж байвал дахин нэг харах дохио гэж үздэг.
Гэхдээ зөвхөн хэт авиангаар тодорхойгүй байдлаар төгсдөг тохиолдол цөөнгүй. Уйланхай хэт том, эсвэл хоргүй болон хортойн шинж тэмдэг хольцолдсон, эсвэл умайн дотор бүрхэвчийн уйланхай (endometrioma) шиг дотор нь булингартай харагдах уйланхайн үед тийм болдог. Энэ үед гарч ирдэг нь аарцгийн MRI. MRI нь эд бүр өөр өөр дохио өгдөг шинжийг ашигладаг учраас уйланхайн дотор байгаа нь ус уу, өөх (fat) үү, цус уу, эсвэл жинхэнэ махлаг бүлэг үү гэдгийг хамаагүй нарийвчлан ялгаж өгдөг. Тодосгогч бодис (contrast) хийж зураг авбал хатуу хэсэг рүү тодосгогч хэрхэн нэвчиж байгааг хүртэл харуулдаг тул хоргүй, хортойг ялгахад шийдвэрлэх хэрэгцэг болдог.
Сүүлийн үед дүрс оношилгооны дүгнэлтийг оноо мэт цэгцэлж эрсдэлийн түвшинг шатлан үнэлдэг арга бас өргөн хэрэглэгддэг. "Хортой байх магадлал маш бага"-аас "өндөр" хүртэл зэрэглэл хувааж тавьсан байвал өвчтөний хувьд ч бүрхэг түгшүүрт чичирхийлэхээс илүүтэй одоо миний уйланхай хаана зогсож байгааг тооцоолоход амар. Гэхдээ нэг зүйлийг тодорхой хэлмээр байна. Дүрс оношилгоо бол эцсийн эцэст 'магадлал'-ыг уншдаг хэрэгсэл болохоос эцсийн дүгнэлт биш. Эцэст нь хоргүй юү, хортой юу гэдгийн цэгийг эдийг шууд шинжилж (эдийн шинжилгээ, biopsy) л тавьдаг. Цусан дахь хавдрын маркер (tumor marker)-ын түвшин, нас, цэвэршилт (menopause) болсон эсэх зэрэг мэдээллийг хамт жинлүүр дээр тавьж байж дүр зураг бүрэн болдог.
Тиймээс уйланхай олдлоо гэхэд шууд хамгийн муугаар бодох хэрэггүй. Ихэнх тохиолдолд хэсэг хугацаа авч нэг хоёр удаа дахин зураг авч өөрчлөлт байгаа эсэхийг харах хэмжээнд дуусдаг. Гэхдээ гэдэс гэнэт хөөж дүүрэх, шалтгаангүй жин хасагдах, доод хэвлийн өвдөлт зүтгэлтэйгээр үргэлжилбэл дараагийн үзлэгээ бүү хойшлуул. Шинжилгээний хуваарь гартаа авч сэтгэл яаран зовох үед, ганцаараа интернэт ухаж санаа зовнихоос илүү эмчээсээ "Энэ уйланхай аль зэрэглэлийнх вэ, дараагийн удаа юу хардаг вэ" гэж асуух нэг үг хамаагүй найдвартай.
Энэ нийтлэл нь ойлгоход туслах зорилготой ерөнхий мэдээлэл юм. Миний уйланхай ямар болохыг шинжилгээг шууд хийсэн эмчтэйгээ зөвлөлдөх нь хамгийн зөв.