Хүзүүнд гуурс хийнэ гэж сонсоход үнэнийг хэлэхэд хамгийн түрүүнд санаанд орсон зүйл өвдөлт биш, харин 'тэгээд яаж ярих юм бэ' гэдэг байлаа. Гуурс хийлгэсэн (tracheostomy) тохиолдолд амьсгалын зам ам, хамраар дамжихгүй, хүзүүнд гаргасан нүхээр шууд гардаг тул дээгүүр нь агаар өнгөрөхөд дуу гаргадаг байсан дууны хөвч (vocal cords) хэсэг хугацаанд ажиллаж чадахгүй болдог. Мэс заслын дараа өглөө амаа ангайж ямар нэг юм хэлэхийг оролдоход зөвхөн агаар алдсан исгэрэх чимээ гарахад төрсөн тэр сэтгэлийн хямралыг одоо ч санаж байна.
Эхний хэдэн өдөр бүх зүйлийг бичгээр хийсэн. Толгойн дэргэдээ жижиг дэвтэр, үзэг тавьж, нэг аяга ус өгөөч гэдгийг хүртэл бичээд үзүүлдэг байв. Гар чичирч бичгийн хэв муудах үед утасныхаа дэлгэц дээр том үсгээр шивээд сувилагч руу барьдаг байлаа. Гэр бүлийнхэн нь миний нүүрний илэрхийлэл, дохио зангааг улам сайн уншиж эхэлснээр үггүйгээр ойлголцох өөрсдийн гэсэн дохио аяндаа бий болсон.
Хамгийн дасахад хэцүү байсан зүйл бол цэр. Урьд бол нэг ханиалгаад өнгөрөх зүйл хүзүүний нүх рүү байнга чацарч, сорогч (suction) гэдэг нимгэн гуурсаар соруулах хэрэгтэй болдог байв. Эхэндээ айдас төрж, цацарсан мэт зовлонтой байсан ч сувилагчийн зааснаар амьсгалаа жигдрүүлж, цагийг нь тааруулахад аажмаар тэсвэрлэхээр болсон. Гуурс орчмын арьсыг цэвэр арчиж, самбайг солих ажил ч хэдэн өдрийн дараа шүд угаах шиг дассан өдөр тутмын хэрэг болсон.
Эргэлтийн цэг бол ярих хавхлага (speaking valve) хийлгэснээр ирсэн. Амьсгалаа гаргахад агаар дахин дууны хөвч рүү урсахад туслах жижиг төхөөрөмж бөгөөд анх түүнийг зүүгээд 'аа' гэж дуугаргахад дэргэд минь байсан эхнэр нулимс дуслуулсан. Миний дуу хоолой хагарч, сул байсан ч хэдэн долоо хоногийн дараа анх удаа өрөөнд цуурайтсан мөч байв. Энгийн 'баярлалаа' гэсэн ганц үгийг дуу гарган хэлэх нь тийм их сэтгэл хөдөлгөм байж мэдэхгүй явсан.
Түүний дараа хэл засалч (speech therapist)-тай хамт удаан дасгал хийсэн. Нэг дор урт ярихыг шунахад түргэн ядардаг байсан тул богино тасалж ярьж, дунд нь амьсгал авах арга ухааныг сурсан. Чимээгүй өрөөнд тод эхэлж, аажмаар хоолны ширээний дэргэд гэр бүлтэйгээ богино яриа өрнүүлэх хүртэл ирсэн. Урьдын тод дуу хоолой биш ч өөрийн амаар өөрийн бодлоо хүргэдэг гэдэг л өдөр бүрийг өөрчилсөн.
Одоо эргэн харахад дуу хоолойгоо алдсан тэр хэдэн сар зөвхөн аймшигтай цаг үе байсангүй. Яриа хаагдсан тул нүүрний илэрхийлэл, нүдний харц, гар атгахад илүү анхаарал тавьдаг болж, дэргэд минь зогссон хүн хэн байсан нь тод үлдсэн. Хэрэв ижил замыг саяхан эхэлж буй хүн байвал одоогийн энэ цөхрөл бол төгсгөл биш гэдгийг заавал хэлмээр байна.
Энэ нийтлэл нь нэг хүний хувийн туршлагыг хуваалцсан бөгөөд бүх өвчтөнд адилхан тохирохгүй, эмнэлгийн зөвлөгөөг орлохгүй. Өөрийн биеийн байдалд тохирох шийдвэрийг заавал өөрийн эмчтэй зөвлөлдөнө үү.