Стома (stoma, гэдэсний гаралт)-г буцаан холбох мэс засал хийлгээд нэг, бүр хоёр жил өнгөрсөн ч өнөөдөр хэдэн удаа бие засав гэж тоолсоор байдаг хүн цөөнгүй. Мэс засал, эмнэлгийн хэвтэлт аль хэдийн дууссан, гаднаас нь харахад амьдрал хэвэндээ орсон ч бие засах байдал л хуучин шигээ болоогүй байдаг. Энэ нь эдгэрэлт хэт удаашралтай байгаагийн шинж гэхээсээ илүү, бүдүүн гэдэс болон шулуун гэдэсний гүйцэтгэдэг байсан үүрэг мэс заслаар өөрчлөгдсөнөөс үүсдэг түгээмэл явц юм.
Шулуун гэдэс нь ялгадсыг түр хадгалж, тохиромжтой үед гадагшлуулах агуулах үүрэгтэй. Шулуун гэдэсний ихээхэн хэсгийг авч, үлдсэн гэдсийг холбоход (анастомоз, anastomosis) энэ багтаамж багасдаг. Мөн стоматай байх хугацаанд ялгадас нэвтрэхгүй байсан доод хэсгийн гэдэс хэдэн сар амарсан байдаг тул дахин ялгадас дамжиж эхлэхэд дасан зохицоход хугацаа шаардагддаг. Үүн дээр мэс заслын үеийн мэдрэлийн нөлөө, шулуун гэдэсний боолтот булчингийн хүч, гэдэсний хөдөлгөөний хурд, цөсний хүчлийн шимэгдэлтийн өөрчлөлт нэмэгддэг.
Ийнхүү илэрдэг өөрчлөлтүүдийг нийтэд нь бага шулуун гэдэсний тайралтын хам шинж (LARS, low anterior resection syndrome) гэж нэрлэдэг. Нэг удаад бүрэн гүйцэд хоосрохгүй, богино зайтай хэд хэдэн удаа хуваагдан бие засах, дохио өгмөгц тэвчихэд хэцүү яаралт мэдрэмж, хий үү эсвэл ялгадас уу гэдгийг ялгахад хүндрэх, шөнө сэрж бие засах, эсрэгээрээ хэдэн өдөр бөглөрсөн мэт байгаад дараа нь ихээр гарах зэрэг багтана. Хүндрэлийн зэрэг хүн бүрт өөр бөгөөд нэг хүнд ч долоо хоног бүр өөр байж болно.
Явц нь мөн адилхан биш. Ерөнхийдөө буцаан холбосноос хойшх эхний нэг жилд өөрчлөлт хамгийн их гарч, дараа нь удаанаар тогтворжих нь түгээмэл гэж үздэг. Гэхдээ хоёр жил ойртсон ч мэс заслын өмнөх байдалтай яг адилхан болдоггүй хүн бий тул одоо ч тоолж байгаа нь өөрөө эдгэрэлт бүтэлгүйтсэн гэсэн үг биш. Харин ч шинж тэмдэг өдөр тутмын амьдрал, гадагш гарахад тань саад болсоор байвал зүгээр хугацаа өнгөрөхийг хүлээхээс илүү үзлэгийн үеэр тодорхой ярих нь зүйтэй.
Энд бие засалтын өдрийн тэмдэглэл тусалдаг. Тансаг байх шаардлагагүй, ердөө нэгээс хоёр долоо хоног хүснэгт хөтөлбөл хангалттай. Тэмдэглэвэл зохих зүйлс: бие зассан цаг ба өдрийн нийт тоо, ялгадасны хэлбэр (хатуу зөөлөн байдал), яаралт мэдрэмж эсвэл гоожилт байсан эсэх, шөнө сэрсэн тоо, хоол идсэнээс хойш бие засах хүртэлх зай, хэрэглэсэн эм болон тухайн өдрийн биеийн байдал. Ялгадасны хэлбэрийг Бристолын ялгадасны шкал (Bristol stool scale) мэтийн долоон зэрэглэлт лавлагаагаар тоогоор тэмдэглэвэл үгээр тайлбарлахаас илүү ойлгомжтой болно.
Тэмдэглэл жинхэнэ утгаараа эмчийн өрөөнд хэрэг болдог. Үзлэгийн хугацаа богино байх тусам нэг өдрийн сэтгэгдлээс илүү хоёр долоо хоногийн явц хамаагүй их мэдээлэл дамжуулдаг. Өдрийн дундаж давтамж, шөнийн бие засалт байгаа эсэх, яаралт мэдрэмж хоолны дараа төвлөрдөг эсэх зэрэг нь суулгалтын эсрэг эм, эсвэл эслэгийн нэмэлт хэрэглэх эсэх, ямар тунгаар, хэдийд хэрэглэхийг шийдэх үндэслэл болдог. Мөн аарцгийн ёроолын булчингийн дасгал, биофидбэк (biofeedback) сургалт, хоол зүйчийн зөвлөгөө шаардлагатай эсэхийг тодорхойлоход ашиглагддаг. Эмийг өөрөө эхлүүлэх, зогсоохоос илүү эмчлэгч багтайгаа зөвлөлдөж тохируулах нь аюулгүй.
Амьдралын хэвшлийн хувьд эхлээд өөрийн хэмнэлээ мэдэх нь чухал. Хоол идэхэд гэдэс хөдөлдөг хариу урвал (ходоод-бүдүүн гэдэсний рефлекс, gastrocolic reflex) явагддаг тул их хоолны дараа бие засалт төвлөрдгийг урьдчилан мэдэж байвал гадуур гарах, уулзалт товлоход хялбар болно. Аль хоол нөлөөлөх нь хүн бүрт өөр тул интернэтийн хориотой хоолны жагсаалтыг дагахаас илүү өөрийн тэмдэглэлээс давтагдаж буй хослолыг олох нь илүү нарийвчлалтай. Гэхдээ бие засалт олон удаа болж байна гээд ус багасгавал шингэн алдалтад хүргэж болзошгүй тул шингэнийг хязгаарлах биш хадгалах зүйл гэж үзэх нь зөв. Урт хугацааны хэт хатуу хоолны хязгаарлалт нь жин, булчин алдахад хүргэж эдгэрэлтэд сөргөөр нөлөөлж болно.
Байдал тогтворжсоны дараа ч шинээр гарсан өөрчлөлтийг үл тоомсорлохгүй байх нь зүйтэй. Ялгадсанд цус холилдох буюу хар өнгөтэй болох, өмнөхөөс тод ялгаатай хэв маяг хэдэн долоо хоног үргэлжлэх, санаандгүй жин хасагдах, хүчтэй хэвлийгээр өвдөх, дүүрэх мэдрэмж, бөөлжилт хавсрах (гэдэс бөглөрсөн байж болзошгүй), халуурах, ялгадас нарийсаж гарахад хүндрэлтэй байдал үргэлжлэх (холбоосны нарийсалтыг шалгах шаардлага гарч болно), гоожилт гэнэт хүндрэх зэрэг нь эмчид хандах шалтгаан болно. Мэс заслын дараах товлосон колоноскопи, дүрс оношилгооны хуваарийг хойшлуулахгүй байх нь мөн адил чухал.
Эцэст нь сэтгэл санааны тал бий. Хаана ч очсон эхлээд ариун цэврийн өрөөний байрлалыг шалгах, аялал, цуглаанаас чимээгүйхэн татгалзах нь ховор биш. Энэ нь хэт эмзэглэл биш, амьдралын чанарт хамаарах шинж тэмдэг бөгөөд үзлэгийн үеэр ярих бүрэн үндэслэлтэй сэдэв юм. Өдөр бүр тэмдэглэл хөтлөх нь уйтгартай санагдаж болох ч хэдэн сарын дараа эргэж хартал өдөр тутамд анзаарагдаагүй өөрчлөлт тэр хүснэгтэд үлдсэн байдаг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдэг, шаардлагатай шинжилгээ, эмийн сонголт хүн бүрт өөр байдаг тул эмчлэгч эмч, эрүүл мэндийн багтайгаа заавал зөвлөлдөнө үү.