Хяналтын шинжилгээний өдөр бүртгэл, цусны шинжилгээгээ өгөөд томографийн өрөөний өмнө дугаараа хүлээж суухад олон хүнд нэг бодол эргэлддэг: өнгөрсөн удаа тодосгогч бодис орох үед дотор муухайрсан, өнөөдөр бас тэгвэл яах вэ гэсэн бодол. Ширээн дээр хэвтэж, гарт бүдүүн зүү тавигдаж, аппарат эргэж эхлээд тодосгогч бодис хэдхэн арван секундын дотор судсаар шахагдана. Шинжилгээ өөрөө богино ч тэр хэдхэн секунд онцгой урт мэт санагддаг.
CT-д хэрэглэдэг тодосгогч бодис (iodinated contrast media, иодын тодосгогч) нь судсаар дамжин бүх биеийг тойрдог. Иод рентген туяаг сайн саатуулдаг тул тодосгогч бодис дамжсан судас болон цусан хангамж сайтай эд эрхтэн дэлгэцэн дээр тодрон харагдана. Ингэснээр хавдар ба эргэн тойрны эрүүл эдийн зааг, судсыг хэр зэрэг тойрч хамарсан эсэх, тунгалагийн зангилаа болон бусад эрхтэнд шинэ өөрчлөлт үүссэн эсэхийг ялгаж харах боломжтой болдог. Тодосгогчгүй авсан зураг болон тодосгогч орсны дараа тодорхой хугацааны интервалаар авсан зургийг харьцуулдаг нь ч үүнтэй холбоотой.
Тарилга эхэлмэгц бүх бие халуу оргих, доод хэвлий дулаарч шээс алдсан мэт мэдрэмж төрөх, аманд төмөрлөг амт мэдрэгдэх, хоолой руу хачин үнэр гарах мэт санагдах нь түгээмэл. Ихэнхдээ энэ нь аюултай урвал биш, тодосгогч бодис хурдтай урсан орсноос үүсэх энгийн мэдрэмж бөгөөд ихэвчлэн 1-2 минутын дотор намждаг. Гэвч зарим хүнд энэ мэдрэмж дотор муухайрах болж хувирдаг. Өлөн байдал, түгшүүр хоёр давхцахад, тарилгын хурд их байхад, мөн хими эмчилгээний явцад тодорхой үнэр, орчин нь бөөлжис хүрэх дурсамжтай холбогдсон урьдчилсан дотор муухайралт (anticipatory nausea) байхад ялангуяа тохиолддог.
Шинжилгээний өрөөнд хийж болох зүйл нь бодсоноос энгийн. Юуны түрүүнд, өнгөрсөн удаагийн шинжилгээнд дотор муухайрч байсан гэдгээ урьдчилж хэлэх хэрэгтэй. Тарилгын хурд, байрлал, шинжилгээний дараах амрах хугацааг тохируулж болох ба шаардлагатай бол эмнэлгийн баг шинжилгээний өмнө бөөлжис намдаах эм хэрэглэх эсэхийг үзэж болно. Амьсгаагаа барих зааврыг яг дагах хэрэгтэй ч, заавар байхгүй завсарт хамраараа удаан амьсгаа авч, амаараа урт гаргах нь тус болсон гэж хэлдэг хүмүүс бий. Шинжилгээний өмнөх хоол, шингэний зааварчилгаа эмнэлэг бүрт өөр байдаг тул авсан хуудсаа баримтлах ба ус уухыг зөвшөөрсөн бол шинжилгээний дараа хангалттай ус уух нь тустай. Дууссаны дараа шууд босолгүй хэсэг суугаад хөдлөх нь илүү аюулгүй.
Зүүг авахын өмнө буюу химийн порт (chemo port)-ыг угаахад хэрэглэдэг физиологийн уусмал, гепарины уусмалаас өвөрмөц амт, үнэр мэдэрдэг хүмүүс ч бий. Энэ үед ч тэвчихээс илүү энэ мэдрэмж хүнд байна гэж хэлэх нь дээр. Аажим шахах, дунд нь түр завсарлах зэрэг нь тэсвэрлэхэд хангалттай тус болох тохиолдол бий. Харин угаах уусмалын төрөл, үйлдвэрлэгчийг солих асуудал нь эмнэлгийн нөөц, халдвар хяналтын журмаас хамаардаг тул шаардлага биш, зөвлөлдөх хэлбэрээр асуух нь бодитой.
Заавал ялгах ёстой зүйл бол таагүй мэдрэмж ба хэт мэдрэгшлийн урвал хоёр юм. Чонон хорсол, бүх бие загатнах, зогсолтгүй найтаах, зовхи буюу уруул хавдах мэдрэмж, хоолой шахагдах мэдрэмж, шуугитай амьсгаа, амьсгаадах, толгой эргэх, хүйтэн хөлс нь тодосгогч бодисын хэт мэдрэгшлийн урвал (hypersensitivity reaction)-ын шинж байж болно. Ийм шинж илэрвэл тэвчилгүй тэр даруй шинжилгээний өрөөний ажилтанд хэлэх ёстой. Томографийн өрөө ийм нөхцөлд хариу арга хэмжээ авах бэлтгэлтэй байдаг. Мөн шинжилгээний дараа хэдэн цагаас нэг долоо хоногийн дотор тууралт гардаг хожуу урвал байдаг тул гэртээ ирсний дараа гарсан арьсны шинжийг дараагийн үзлэгээр заавал хэлэх нь чухал.
Шинжилгээний өмнө урьдчилж мэдэгдэх мэдээллээ бэлтгэх нь бас тустай: өмнө нь тодосгогч бодисд урвал өгч байсан эсэх (ямар шинжилгээнд, ямар шинж илэрсэн), багтраа буюу хүнд харшлын түүх, сүүлийн цусны шинжилгээгээр тогтоосон бөөрний үйл ажиллагаа (креатинин, eGFR), чихрийн шижингийн эмээс метформин (metformin) уудаг эсэх, бамбай булчирхайн өвчин буюу цацраг идэвхт иодын эмчилгээний төлөвлөгөө, жирэмсэн байх магадлал, мөн химийн портоор тодосгогч бодис хийх бол тэрхүү порт нь өндөр даралтаар тарих боломжтой төрлийнх эсэх зэрэг. Өмнө нь урвал өгч байсан хүнд урьдчилсан эмчилгээ (стероид, гистамины эсрэг эм) хийх буюу өөр төрлийн тодосгогч бодис сонгохыг авч үздэг ч энэ шийдвэр урвалын төрөл, хүндрэлээс хамаардаг тул цацраг оношилгооны эмч, эмчлэгч эмчтэйгээ зөвлөлдөж тогтооно.
Хяналтын шинжилгээ нэг удаагаар дуусдаггүй, хэдэн сарын зайтай үргэлжилдэг. Тиймээс энэ удаа юу хүндрэлтэй байсныг тэмдэглэж үлдээх нь дараагийн шинжилгээг хөнгөвчлөх хамгийн найдвартай арга. Огноо, ямар мөчид шинж илэрсэн, хэр удаан үргэлжилсэн, юу тус болсныг гар утасны тэмдэглэлд нэг хоёр мөрөөр үлдээвэл дараагийн шинжилгээний өмнөх ярилцлагад шууд ашиглаж болно.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмнэлгийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Шинжилгээний бэлтгэл, тодосгогч бодис хэрэглэх эсэх, урвал өгсөн үеийн арга хэмжээ нь хүн бүрт өөр байдаг тул эмчлэгч эмч, цацраг оношилгооны багтайгаа заавал зөвлөлдөнө үү.