Хавдрын мэс заслыг нэг эмнэлэгт хийлгээд, дараагийн хими эмчилгээг (chemotherapy) гэрээсээ ойрхон өөр эмнэлэгт хийлгэх нь элбэг тохиолддог. Явж ирэх ачааллыг багасгах нь ойлгомжтой сонголт боловч, шинэ эмнэлгийн эмч ‘эд эсийн шинжилгээний хариу эсвэл парафин блок (paraffin block) хэрэгтэй’ гэж хэлэхэд олон хүн гайхширдаг. Аль хэдийн хийгдсэн мэс заслын эд эсийг шинэ эмнэлэг яагаад дахин шаарддаг, тэр эд эс эмнэлгүүдийн хооронд хэрхэн шилждэгийг ойлговол сэтгэл амар байдаг.
Парафин блок гэдэг нь мэс засал буюу биопси (biopsy)-гоор авсан хавдрын эд эсийг удаан хугацаанд хадгалахын тулд парафин (хатуу лав) дотор шингээж хатуулсан жижиг хэсэг юм. Дотор нь жинхэнэ хавдрын эс хадгалагдаж байдаг тул үе шатыг тогтоох, оношийг дахин баталгаажуулахаас гадна хими эмчилгээний сонголтод нөлөөлдөг молекул, генийн шинжилгээг (жишээ нь микросателлит тогтворгүй байдал (MSI), RAS, BRAF ген) эндээс дахин хийж болдог. Тийм учраас шинэ эмнэлэг зөвхөн цаасан хариу биш, шаардлагатай бол эд эсийг өөрийг нь шалгахыг хүсдэг.
Ихэвчлэн андуурдаг гурван зүйлийг салгаж үзвэл тустай. Нэгдүгээрт, аль хэдийн хийсэн шинжилгээний ‘хариу’ буюу тоо, тайлбар бүхий баримт. Хоёрдугаарт, шилэн дээр эд эсийг нимгэн түрхсэн ‘слайд’ (slide). Гуравдугаарт, эд эсийн эх дээж бүхий ‘парафин блок’. Шинэ эмнэлэг алийг нь шаардаж байгаагаас бэлтгэх арга хамаарах тул яг юу хэрэгтэйг эргэж асуух нь эхний алхам.
Ийм эд эсийн материалыг ихэвчлэн өвчтөн өөрөө зөөхөөс илүү, хоёр эмнэлгийн эмгэг судлалын (pathology) тасгуудын хооронд ‘зээлдүүлэх / гаргах’ гэсэн албан ёсны журмаар шилжүүлдэг. Хүлээн авах эмнэлэг хүсэлт гаргаж, өвчтөн зөвшөөрлийн бичиг бичсэний дараа, анх мэс засал хийсэн эмнэлэг журмынхаа дагуу блок буюу слайдыг зээлдүүлдэг. Эх блокийг хуулиар тогтоосон хугацаанд хадгалах шаардлагатай байдаг тул үүрд өгдөггүй, оронд нь дахин нимгэн зүссэн слайд буюу зүсмэл өгч болно. ‘Зээлдүүлэх боломжгүй’ гэсэн тайлбар нь эд эсийг огт өгөхгүй гэсэн үг биш, харин журам, хэлбэр нь тогтсон гэсэн утгатай байх нь олон.
Практик талаас нь: эхлээд шинэ эмнэлгийн онкологийн (oncology) тасгаас яг ямар материал (хариу, слайд, блок, будаагүй слайд) яагаад хэрэгтэйг асуу. Дараа нь анх мэс засал хийлгэсэн эмнэлгээс эмнэлгийн бичиг баримтын хуулбар болон эмгэг судлалын хариуг хүс. Хэрэв эд эсийн материал хэрэгтэй бол хүлээн авах эмнэлгийн гаргасан хүсэлтийг барьж, анхны эмнэлгийн эмгэг судлалын тасаг эсвэл бичиг баримтын хэсэгт гаргах хүсэлт гарга. Хэрэв асуудал гарвал хоёр тасаг хоорондоо шууд холбогдож болох эсэхийг асуух нь бас нэг арга.
Түүнчлэн шинэ эмнэлэгт химо-порт (chemoport, төв венийн порт) тавьж, мэс заслын дараах байдлыг зураг авалтаар шалгаад стандарт хосолсон эмчилгээ эхлэх нь бүдүүн гэдэсний хавдрын (colorectal cancer) мэс заслын дараа түгээмэл дараалал юм. Дэг журам нь танил бус, эмнэлэг солигдсон учир итгэл багатай санагдах нь ойлгомжтой тул асуултаа тэр даруй тэмдэглэж аваад эмчлэгч багтайгаа шалгаарай.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээллийн зорилготой бөгөөд тодорхой өвчтөний оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Бичиг баримт бэлтгэх болон эмчилгээний шийдвэрийг заавал эмчлэгч эмчтэйгээ зөвлөлдөнө үү.