Бүдүүн болон шулуун гэдэсний (colorectal) хагалгааны дараа анхны үзлэгээ хүлээж байхдаа эмгэг судлалын хариугаа урьдчилж авч үздэг хүн олон бий. Тэр хуудас эмч нарт зориулж бичигдсэн байдаг тул товчлол, танил бус нэр томьёогоор дүүрэн байдаг. Хамгийн их эргэлзээ төрүүлдэг нэг зүйл нь: тунгалагийн зангилаанд тархалт илрээгүй, гэхдээ хавдрын тунадас байна гэсэн бичиглэл, түүнийг дагаад үе шат нь III гэж тэмдэглэгдсэн байх явдал юм.
Хавдрын тунадас (tumor deposit) гэдэг нь үндсэн хавдраас тусдаа, гэдэсний эргэн тойрны өөх буюу гэдэсний түдэгнээ (mesentery) байрлах хавдрын эсийн бөөгнөрлийг хэлнэ. Эмгэг судлаач микроскопоор үзэхэд тунгалагийн зангилаанд байх өвөрмөц бүтэц илрэхгүй бол үүнийг 'тархсан тунгалагийн зангилаа' гэж бус 'хавдрын тунадас' гэж бүртгэдэг. Өөрөөр хэлбэл эдгээр нь өөр өөр хоёр олдвор бөгөөд бүх зангилаа цэвэр байхад ч хавдрын тунадас тэмдэглэгдэж болно.
Өнөөдөр өргөн хэрэглэгддэг үе шатны системд тунгалагийн зангилааны тархалтгүй боловч хавдрын тунадастай тохиолдлыг N1c гэж ангилдаг. Иймд зангилаа бүгд цэвэр гэж сонссон ч эцсийн үе шат нь II биш III болох тохиолдол гардаг. Энэ ангилал үүссэн шалтгаан нь хавдрын тунадас илэрсэн тохиолдолд дунджаар дахилтын эрсдэл арай өндөр ажиглагдаж ирсэнтэй холбоотой бөгөөд хагалгааны дараах нэмэлт химийн эмчилгээ (adjuvant chemotherapy) санал болгох эсэхийг шийдэх нэг үндэслэл болдог. Гэхдээ үе шат гэдэг нь ижил төстэй олон хүний дундаж дүр зургийг харуулсан 'газрын зураг' болохоос нэг хүний ирээдүйг тогтоосон дүгнэлт биш гэдгийг санах нь зүйтэй.
Үлдэгдэл өвчний нарийн шинжилгээ (MRD, minimal residual disease) нь хагалгааны дараа биед маш бага хэмжээний хавдар үлдсэн эсэхийг цусны дээжээр тандах оролдлого юм. Ихэвчлэн цусанд эргэлдэж буй хавдрын ДНХ-ийн хэсэг буюу ctDNA (circulating tumor DNA)-г хайх аргаар хийгддэг. Дүрс оношилгоогоор хараахан харагдаагүй ул мөрийг илрүүлж болзошгүй гэдгээрээ анхаарал татаж байгаа ч энэ салбар одоо ч эрчимтэй судлагдаж байгаа. Сөрөг хариу гарлаа гэдэг нь дахилт гарахгүй гэсэн баталгаа биш, эерэг хариу гарлаа гэдэг нь бүх тохиолдолд эмчилгээгээ шууд өөрчлөх нь илүү үр дүнтэй гэсэн үг ч биш. Түүнчлэн олон улсад энэ шинжилгээ даатгалд ихэвчлэн хамрагддаггүй тул зардал өндөр байж болох ба эмнэлэг бүрт хийх боломж нь өөр өөр байдаг.
Тиймээс асуух ёстой асуулт нь 'шинжилгээ байгаа юу' гэдэг биш, харин 'миний тохиолдолд энэ хариу эмчилгээний төлөвлөгөөг үнэхээр өөрчилж чадах уу' гэдэг нь илүү тустай. Асуултаа урьдчилан бичиж авч явахад тус болно. Жишээ нь: Миний хариунд бичигдсэн хавдрын тунадас нь үе шат болон цаашдын эмчилгээнд хэрхэн нөлөөлөх вэ? Миний нөхцөлд ctDNA шинжилгээ хийлгэх нь үндэслэлтэй юу? Хариунаас хамаарч эмчилгээ өөрчлөгдөх боломжтой юу? Зардал нь ойролцоогоор хэд вэ, даатгалд хамаарах уу?
Эмчийн өрөөнд ороод толгой хоосорч, зүгээр л толгой дохиод гарчихдаг нь маш түгээмэл. Ийм үед асуултаа гурваас илүүгүй болгож багасган, хамгийн чухлыг нь эхэлж асуух нь тустай. Гэр бүлийн хүнээ хамт оруулж тэмдэглэл хөтлүүлэх, эсвэл зөвшөөрөл авч тайлбарыг тэмдэглэн үлдээх нь бас тусалдаг. Цаг хүрэлцээгүй үлдсэн асуултуудаа сувилагч буюу зохицуулагчаас дахин тодруулах боломж ихэвчлэн байдаг.
Айдас төрөх тусам өөртэй чинь адилхан замаар явсан хүнийг хайх нь байгалийн жам. Гэхдээ ижил үе шат, ижил олдвортой байсан ч нас, дагалдах өвчин, хагалгааны хэмжээ, хариун дээрх бусад үзүүлэлтээс шалтгаалж санал болгох эмчилгээ өөр байдаг. Бусдын туршлагыг лавлагаа, тайтгарал болгон авч үзээд, өөрийн эмчилгээний жишгийг өөрийн хариу болон эмчийн тайлбараас хайх нь сэтгэлийг тогтвортой байлгахад тусална.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Эмгэг судлалын хариугаа тайлбарлуулах, шинжилгээ болон эмчилгээний шийдвэр гаргахдаа заавал эмчилгээний багтайгаа зөвлөлдөнө үү.