Дуу хоолой нэг сараас илүү хугацаанд сөөнгөтсөн, хүзүүнд тэмтрэгдэж байсан бөөгнөрөл (бөөн) багасахгүй, эсвэл амны нэг тал байнга шархлаад эдгэрэхгүй байна. Ийм шалтгаанаар эмнэлгийн хаалга татсан хүн бол эмч "жаахан шинжилгээ хийе" гэх агшинд толгой нь эргэлдэж эхэлдэг. Учир нь шинжилгээ нэг удаагаар дуусдаггүй, хэд хэдэн шатаар үргэлжилдэг. Дарааллыг нь урьдчилан мэдэж очвол сэтгэл нэлээд тайвширдаг тул толгой, хүзүүний хэсгийг шалгахад голдуу ямар явц өрнөдгийг эмхэтгэе.
Хамгийн түрүүнд тааралддаг нь ихэвчлэн дуран байдаг. Толгой, хүзүүний хэсэг нь хамрын дотор талаас эхлээд хоолой, төвөнх (larynx), залгиур (pharynx) хүртэл нарийн гүн мушгиралдсан байдаг тул ам ангайлгаад харахад хязгаартай. Тиймээс үзүүртээ камертай нарийхан хоолойтой төвөнхийн дуран (laryngoscope)-ыг хамар эсвэл амаар оруулж дотор талыг шууд хардаг. Хэсэг зуур чимчигнэж, гадны биет орсон мэт мэдрэгдэвч хэдхэн минутын дотор дуусдаг бөгөөд эмч дэлгэцийг хамт хараад "энэ хэсэг жаахан хавдсан байна" гэж зааж өгдөг. Сэжигтэй газар нүдэнд тусвал дараагийн шат руу шилждэг.
Нүдээр харахад өвөрмөц хэсэг байгаа нь тэр даруйд хорт хавдар гэсэн үг биш. Үрэвсэл ч байж болно, хоргүй хавдар (benign) ч байж болно. Үүнийг ялган тогтоох шийдвэрлэх шат бол эд эсийн шинжилгээ (biopsy) юм. Асуудалтай харагдсан эдийн нэг хэсгийг авч микроскопоор харах бөгөөд эсийн хэлбэрийг шууд шалгаж байж л хорт хавдар мөн эсэх, ямар төрөл болохыг хэлж чаддаг. Байрлалаас нь хамаараад амбулаторийн нөхцөлд хэсгийн мэдээ алдуулалт (local anesthesia)-аар амархан авах ч бий, гүн эсвэл хүндрэлтэй газар бол богино хугацаагаар нойрсуулж (sedation) хийх ч бий. Үр дүн гарах хүртэлх хэдэн өдрийг хүлээх тэр хугацаа үнэнийг хэлэхэд хамгийн урт санагддаг.
Эд эсийн шинжилгээгээр хорт хавдар батлагдвал асуулт өөрчлөгддөг. "Хорт хавдар уу" гэдгээс "хэр зэрэг тархсан бэ" руу шилждэг. Энд гарч ирдэг нь дүрс оношилгоо (imaging). CT эсвэл MRI-гээр хавдрын хэмжээ, эргэн тойрны нэвчилт, хүзүүний тунгалгийн булчирхай (lymph node)-н байдлыг хараад, шаардлагатай бол PET-CT-гээр бие даяар өөр газар тархсан эсэхийг нэг дор шалгадаг. PET-CT нь глюкозтой төстэй бодис тарьж, түүнийг хэт их хэмжээгээр төвлөрсөн газрыг олж тогтоох зарчмаар ажилладаг тул эрчимтэй ургаж буй эсийг хол зайнаас ч барьж авдаг гэсэн үг. Эдгээр зураг цуглаж байж л шат (stage) тогтоогдож, мэс засал уу, туяа эмчилгээ үү, хими эмчилгээ үү гэсэн том чиглэл тодорхой болдог.
Энэ бүхэн нэг өдөр нэг газар дуусах нь ховор. Дуран хараад, эд авч, үр дүн хүлээж, зураг авч, дахин тайлбар сонсоно. Эмнэлэг хэд хэдэн удаа очих хооронд ядрахад амархан ч үнэндээ эдгээр шат нь өөр өөр асуултад хариулахын тулд нэг нэгээр нь хуримтлагддаг юм. Шинжилгээний хуваарь гарвал тамхи, архийг тэр өдрөөс нь багасгах нь эдгэрэлтэд ч, үр дүнг тайлбарлахад ч дээр бөгөөд байнга уудаг эм эсвэл цус шингэлэгч (anticoagulant) эм байвал эд эсийн шинжилгээний өмнө заавал урьдчилан хэлэх нь зүйтэй. Жижиг мэдээлэл нэг нь шинжилгээний дарааллыг жигд болгодог.
Дангаараа хайж байх явцад аймшигтай үгс л нүдэнд тусдаг ч эцэст нь биеийн чинь байдлыг шууд харсан эмч нар хамгийн зөв мэддэг. Сонирхсон зүйлээ тэмдэглээд аваачиж эмчийн өрөөнд асуу. Энэ нийтлэл нь зөвхөн шинжилгээний явцыг урьдчилан төсөөлөхөд туслах лавлагаа төдий бөгөөд онош, эмчилгээний шийдвэрийг эмчтэйгээ хамт гаргадаг.